CUMHURİYET’TEN GÜNÜMÜZE CEYHAN

              CEYHAN İLÇESİ GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE BİR TARIM ŞEHRİ OLARAK VARLIĞINI SÜRDÜRMÜŞTÜR. CEYHAN SON 20-25 YILDIR TARIMA DAYALI ENDÜSTRİ KURULUŞLARI CEYHAN’DA AĞIRLIK KAZANMAYA BAŞLAMIŞTIR.CEYHAN'da  ÖZELLİKLE TEKSTİL,YAĞ,İNŞAAT MALZEMELERİ,KİREÇ...VB. SANAYİ GELİŞMİŞTİR.
            CEYHAN  ULAŞIM OLANAKLARININ DA ELVERİŞLİLİĞİ SAYESİNDE HIZLI ŞEKİLDE GELİŞMİŞTİR. CEYHAN  GÜNEYDEN GAZİANTEP- TARSUS OTOYOLUYLA,KUZEYDEN İSE E-5 KARAYOLUYLA ÇEVRİLİDİR. BUGÜNKÜ CEYHAN  İLÇESİNİN NÜFUSU ÜLKEMİZDEKİ 45 İLİN NÜFUSUNDAN DAHA FAZLADIR. SEKSENBEŞ KÖYE SAHİP OLAN CEYHAN , CUMHURİYET’TEN SONRA HIZLI GELİŞMESİNİ GÜNÜMÜZE KADAR SÜRDÜRMÜŞTÜR.
            CEYHAN 27 HAZİRAN   1998 DEPREMİNDEN SONRA SANAYİLEŞMEDE BÜYÜK YARA ALDIYSA DA BAKÜ-TİFLİS-CEYHAN BORU HATTININ GERÇEKLEŞMESİYLE VE ÖNÜMÜZDEKİ YILARDA FAALİYETİNİ ARTTIRACAK OLAN SERBEST BÖLGE VE ORGANİZE SANAYİ İLE TEKRAR GELİŞİMİNE DEVAM EDECEKTİR.

CEYHAN’DAKİ TARİHİ YER VE YAPILAR

CEYHAN ABDULLADİRAĞA CAMİ

                BU CAMİ CEYHAN’A İLK YERLEŞEN NOGAYLARDAN ABDULKADİR AĞA TARAFINDAN 1868 YILINDA YAPTIRILMIŞTIR.1946 YILINDA MİNARESİ EKLENMİŞTİR. ULU CAMİ DİYE DE BİLİNEN CAMİ 27 HAZİRAN 1998 DEPREMİNDE HASAR GÖRMÜŞTÜR. CEYHAN’IN EN ESKİ CAMİSİ OLAN BU YAPININ GÜNÜMÜZDE TAMİRATI DEVAM ETMEKTEDİR.

CEYHAN KAZANKAYA KALESİ

        CEYHAN’A BAĞLI KURTKULAĞI KÖYÜ YAKINLARINDADIR. KALE,ASUR,PERS,ROMA,İZLERİNİ TAŞIYAN BİR KALINTIDIR. HALEP KERVAN YOLUNU KORUMAK İÇİN KARAKOL OLARAK YAPILMIŞTIR. KALENİN KUZEYDOĞU ETEKLERİNDE ABBASİLERDEN KALMA KAYA MEZARLARI VE ÇEŞMELER BULUNMAKTADIR.
            BUGÜN KALENİN BULUNDUĞU YER YEŞİL ALAN YAPILMIŞ OLUP İYİ BİR MESİRE YERİ OLMUŞTUR. BURALARDAKİ KAYA MEZARLARI İSE HALK TARAFINDAN ZİYARETGAH GİBİ KULLANILMAKTADIR.
CEYHAN KURTKULAĞI KERVANSARAYI VE CAMİİ

   CEYHAN KURTKULAĞI KERVANSARAYI

         CEYHAN KURTKULAĞI KERVANSARAYI, 1711 YILINDA HÜSEYİN PAŞA

TARAFINDAN YAPTIRILMIŞTIR. CEYHAN’IN KURTKULAĞI KÖYÜ’NÜN  1 KM. KUZEYİNDE,ESKİ HALEP KERVAN YOLU ÜZERİNDEDİR. MİMARI MEHMET AĞA’DIR.
         ESER SELÇUKLU KERVANSARAYLARI TİPİNDEDİR.
        BOYUTLARI23.60 * 45.75 M.DİR.
         GİRİŞ KAPISI DOĞRUDAN OLUP,ODALARI BEŞİK TONOZLA ÖRTÜLÜDÜR.
          KURTKULAĞI “MENZİL HANI” İSMİYLE DE ADLANDIRILIR.
KURTKULAĞI CAMİSİ’Nİ,KAPISINDAKİ SEKİZ SATIRLIK HİTABEYİ OKUDUĞUMUZDA, 1901 YILINDA HAYDAR AĞA ADLI ZENGİN BİR VATANDAŞIN YAPTIRDIĞI ANLAŞILIYOR.
İKİ KUBBELİ BİNA YONTMA TAŞLARLA YAPILMIŞ OLUP AVLUS REVAKLIDIR.

CEYHAN DURHASAN DEDE TÜRBESİ

        DURHASAN DEDE TÜRBESİ’NİN KESİN YAPILIŞ TARİHİ BİLİNMEMEKLE BİRLİKTE XVIII. Y.Y İLK ÇEYREĞİNDE YAPILDIĞI  SÖYLENEBİLİR.
        DURHASAN DEDE TÜRBESİ, KARE PLANLI KÜÇÜK KARGİR BİR BİNA OLUP,TEK KUBBELİDİR. TÜRBENİN ANA KAPISI ÜSTÜNDEKİ KİTABEDE TÜRBENİN 1871 YILINDA ABİDİN EFENDİ TARAFINDAN TAMİR EDİLDİĞİNİ ANLIYORUZ.
        TÜRBENİN BULUNDUĞU YERDE TÜRKMEN  BEKTAŞİLERİNİN YAŞADIĞI BİR KÖY VARDIR. DURHASAN DEDE’NİN  BİR ADI DA “YANYATIR”DIR. BU KOLA MENSUP TAHTACILARIN PİRİ OLAN DEDENİN TÜRBESİ,BÖLGEDEKİ ALEVİ VE BEKTAŞİLERİN ZİYARET MERKEZİDİR.
        DURHASAN DEDE 4. MURAT’IN ŞEYHLERİNDENDİR. BÜYÜK HÜKÜMDAR 4.MURAT , BAĞDAT SEFERİ ESNASINDA MİSİS’İN HAVRANİYE SEMTİNDE OTAĞ KURDUĞU ZAMAN DURHASAN DEDE PADİŞAHI GÖRMÜŞ,ONA SEFERİNDE BAŞARILI OLMASI İÇİN DUA ETMİŞTİR.

CEYHAN TUMLU KALESİ

      CEYHAN’A 17 KM. MESAFEDE YÜKSEK BİR TEPENİN ÜZERİNE KURULMUŞTUR. SAĞLAM KALMIŞ BİR KALEDİR. KALENİN ÇEVRESİ 800 M.DİR. SEKİZ TANE BURCU VE DOĞUYA AÇILAN BİR TEK KAPISI VARDIR. OVAYA BAKAN GÖZETLEME KULESİ,AYRICA SAVUNMA HENDEKLERİ VE SURLAR BULUNMAKTADIR. KALE İÇERİSİNDE BAZI YAPI VE MAHZEN KALINTILARI VARDIR. TEPENİN ÇEVRESİNDE İSE KAYA MEZARLARI VE BARINAKLAR DİKKATİ ÇEKER.

CEYHAN YILAN KALESİ

            ADANA VE CEYHAN ARASINDA BİRDEN YÜKSELEN CEYHAN OVASINA HAKİM TEPE ÜZERİNE KURULMUŞTUR. İÇ ANADOLU’DAN GELİP GÜLEK BOĞAZI YOLUYLA ADANA ,MİSİS, PAYAS VE ANTAKYA’DAN GEÇEN TARİHİ KERVAN YOLUNUN ÜZERİNDE BULUNAN KALELER ZİNCİRİNİN BİR HALKASINI DA YILANKALE OLUŞTURUR. BU KALENİN HANGİ TARİHTE KİMLER TARAFINDAN YAPILDIĞI BİLİNMEMEKLE BİRLİKTE,KALENİN YAPI ÖZELLİĞİNE BAKILDIĞINDA BİZANS DEVRİNE AİT OLDUĞU KANISI UYANMAKTADIR. ORTAÇAĞDA YAPILDIĞI TAHMİN EDİLEN KALENİN HAÇLILAR ZAMANINDA DA YAPILMIŞ OLMASI MUHTEMELDİR. KALE,DIŞTAN 700 M KADAR ÇEVRESİ OLAN 2’ŞER KATLI SEKİZ BURÇLA TAHKİM EDİLMİŞTİR. BURÇLAR VE ARALARI TAMAMEN MAZGALLI OLUP ,BU MAZGALLARIN ORTALARI ,ATEŞ ETMEK İÇİN DELİKTİR. KALENİN BEDENLERİ ADETA DANTEL GİBİ İŞLENMİŞTİR. KALENİN GÜNEYE BAKAN BİR DEMİR KAPISI VARDIR. KALE İÇİNDEKİ BÜYÜK MEYDANA HER YÖNDEN BİR MERDİVEN İNMEKTEDİR. BÖYLELİKLE MEYDANDAN KALENİN HER YÖNÜNE GİDİŞ GELİŞ KOLAY OLMAKTADIR.

CEYHAN ANAVARZA KALESİ

            M.Ö. I. YÜZYILDA BAŞLAYAN TARİHİ, ÇOK KARIŞIK VE ZENGİNDİR. YÖREYE EN HAKİM TEPENİN ÜZERİNE KURULMUŞTUR. ÇEVREDEKİ EN GÖSTERİŞLİ KALEDİR.
        ANAVARZA KALESİ,ASURLULAR’DAN KALMA BİR ŞEHİR YIKINTISI ÜZERİNE ROMALILAR TARAFINDAN KURULDUYSA DA M.S.561 YILINDA VUKU BULAN BİR DEPREMDE YIKILMIŞ FAKAT HARUN REŞİT DÖNEMİNDE TEKRAR YAPILMIŞTIR.

CEYHAN H-SİRKELİ RÖLYEFİ

         CEYHAN’A 3 KM. UZAKLIKTAKİ SİRKELİ KÖYÜ’NDEKİ  HİTİTLERDEN KALMA RÖLYEF ANADOLU’DAKİ  EN ESKİ HİTİT  KAYA KABARTMASIDIR. BU RÖLYEF  HİTİT KRALI MUVATALLİ’NİN KADEŞ SAVAŞINA GİDERKEN CEYHAN NEHRİNİ GEÇTİĞİ BELİRTEN BİR ANITTIR.

CEYHAN’DA EĞLENCE VE MESİRE YERLERİ

CEYHAN TATARLI ÇAMLIĞI

            TATARLI ÇAMLIĞI, CEYHAN’A 33 KM. MESAFEDE KURULMUŞ GÜZEL BİR EĞLENCE VE MESİRE YERİDİR. TATARLI ÇAMLIĞI 20-25 DÖNÜM GENİŞLİĞİNDEKİ ÇAM AĞAÇLARIYLA KAPLI ALANDAN İBARETTİR. TATARLI DA ALABALIK TESİSLERİ MEVCUTTUR.

CEYHAN AĞAÇPINAR TESİSLERİ

           AĞAÇPINAR TESİSLERİ CEYHAN’A 15 KM. UZAKLIKTADIR. AĞAÇPINAR DA  ALABALIK TESİSLERİ BULUNMAKTADIR. BU TESİSLER, AĞAÇPINAR KÖYÜ MUHTARLIĞINCA İŞLETİLMEKTEDİR. TESİSLER  BİRİNCİ SINIF EĞLENCE YERLERİNDENDİR. TESİSLERDE BULUNAN HAVUZLARDAKİ HAYVAN FİGÜRLÜ ÇEŞME TARİHİ ÖZELLİK ARZ EDER.

CEYHAN KURTKULAĞI MESİRE YERİ 

        KURTKULAĞI  MESİRE YERİ CEYHAN’A 15 KM, KURTKULAĞI KASABASINA İSE 1 KM. UZAKLIKTADIR. KAZANKAYA KALESİ’NİN  HARABELERİNİN BULUNDUĞU MEKANIN AĞAÇLANDIRILMASIYLA HALKIN BEĞENİSİNE SUNULMUŞTUR. HAFTA SONU İZNİNİ GEÇİRMEK   İSTEYENLER İÇİN BULUNMAZ BİR MEKANDIR. ALANI OLUŞTURAN ÇAMLIK İÇERİSİNDE BİR DE TÜRBE MEVCUTTUR.

CEYHAN İNCİRLİK TESİSLERİ

            İNCİRLİK KASABASI , CEYHAN’A 20 KM. MESAFEDE  DENİZ KIYISINDA KURULMUŞ GÜZEL BİR KASABADIR. BÜTÜN TÜRKİYE’NİN TANIĞI BOTAŞ TESİSLERİ BU KASABADA SINIRLARI DAHİLİNDEDİR. İNCİRLİK  KASABASI TANITIMI VE YATIRIMI İYİ YAPILMADIĞI İÇİN , MASMAVİ DENİZİ , ALTIN SARISI KUMSALLARI OLMASINA RAĞMEN SADECE İÇ TURİZME HİTAP ETMEKTEDİR. YAZ AYLARINDA YERLİ TURİSTLERLE DOLUP TAŞAR.
            İNCİRLİK KASABASI’NIN TANITIMI İYİ YAPILDIĞI TAKDİRDE DENİZİ VE KUMSALIYLA, TARİHİ MEKANLARA OLAN KONUMUYLA TURİSTLİK BİR MEKAN OLABİLECEKTİR. İNCİRLİK DE KURULAN KÜÇÜK TESİSLER KONAKLAMA TESİSLERİNDEN ZİYADE BALIK LOKANTALARIDIR. GÜNEYİN EN MEŞHUR BALIKLARINDAN OLAN LAGOS AVCILIĞI BU SAHİLLERDE YAPILIP, YİNE BU SAHİLLERDE KURULU BALIK LOKANTALARININ USTALARI TARAFINDAN HAZIRLANARAK MERAKLISINA İKRAM EDİLMEKTEDİR.

KURTULUŞ SAVAŞI’NDA CEYHAN

"BENDE BU VEKAYİNİN HİSSİ TEŞEBBÜSÜ BU MEMLEKETTE, BU GÜZEL ADANA’DA DOĞMUŞTUR."

MUSTAFA KEMAL ATATÜRK

5 MART 1912

         MONDROS’TAN SONRA İSKENDERUN LİMANINA ÇIKAN İNGİLİZLER İLERLEYEREK CEYHAN’I İŞGAL EDEREK KARARGÂHLARINI KURDULAR. BU SIRADA CEYHAN BELEDİYE BAŞKANI OLAN HACI MÜCDEBA EFENDİ’NİN EVİNİ BOŞALTARAK KOMUTANLIK BİNASI YAPTILAR.

         İNGİLİZLERLE FRANSIZLAR KENDİ ARALARINDA ANLAŞARAK MART 1919’DA FRANSIZLAR CEYHAN’I İNGİLİZLERDEN DEVRALDILAR.

         1919 YILI MARTINDA FRANSIZ YÜZBAŞISI ARAKİ, YANINDA MUAVİNİ VE ERMENİ TERCÜMANIYLA BİRLİKTE CEYHAN’A GELDİ. ARADAN ÇOK ZAMAN GEÇMEDEN BİR FRANSIZ PİYADE TABURU İLE BİR SÜVARİ BİRLİĞİ CEYHAN’I İŞGAL ETTİ. JANDARMA KUMANDANI OLAN İBRAHİM BEY (İBRAHİM METE) KAYMAKAMLIK GÖREVİNİ DE YÜRÜTMEKTEYDİ.

         BU İŞGALDEN SONRA BİRİNCİ CİHAN HARBİNDE UZAKLARA SÜRÜLEN ERMENİLER FRANSIZLARLA BİRLİKTE CEYHAN’A DÖNDÜLER. CEYHAN’DA DA ŞİMDİKİ SAKARYA İLKOKULU İLE İTFAİYE TEŞKİLATI ARSINDA KÜÇÜK BİR ERMENİ MAHALLESİ VARDI. GEREK YERLİ VE GEREK SONRADAN GELEN ERMENİLERİN, İŞGAL ESNASINDA FRANSIZLARDAN DA YÜZ BULARAK RASTLADIKLARI TÜRK KADIN VE ERKEKLERİNE TECAVÜZÜNE YELTENDİLER.

         YAPILAN ŞİKÂYETLER MÜSPET NETİCE VERMİYORDU. ÇÜNKÜ ERMENİ TERCÜMANLAR OLAYLARI İSTEDİKLERİ GİBİ FRANSIZLARA ANLATIYOR, FRANSIZLAR DA ERMENİLERİN KENDİLERİNE KIYMETLİ BİR DOST VE YARDIMCI KABUL EDİYORLARDI. KÖYLERDE REŞİT VE KARA YUSUF ÇETELERİNİN EŞKIYALIĞI DUYULDU. FRANSIZLAR VE ONLARA GÖNÜLLÜ YAZILAN ERMENİ SERSERİLERİN, BUNLARLA MÜCADELEYE BAŞLADI. TOZLU KÖYÜ YAKININDA HİÇBİR SUÇU OLMAYAN 23 MASUM VATANDAŞIMIZI HERHANGİ BİR MUHAKEME YAPMAKSIZIN KURŞUNA DİZDİLER.

         BİR GÜN TİYATRODA, ERMENİLER TÜRKLERE HER TÜRLÜ ÇİRKEFİ ATMAYA BAŞLAYINCA ORADA BULUNAN TÜRK VE ERMENİLER ARASINDA BİR ARBEDE KOPTU. BUNU DUYAN İBRAHİM BEY, FRANSIZ KOMUTAN AREKİ’YE ŞİKÂYETTE BULUNDU.

         —“ERMENİLERİ TERBİYE EDİN YA DA BİZ ONLARI TERBİYE EDERİZ.”  DEDİ.

         ERMENİLER BİR GÜN YUNUS HOCA’YI MİNAREDE EZAN OKURKEN VURDULAR. ERMENİLER O KADAR AZITTILAR Kİ GECELERİ EVLERİ BASARAK GENÇ KIZ VE KADINLARA SARKINTILIK YAPIYORLAR, CAMİLERDE İBADETİ ENGELLİYORLARDI. CEYHANLILAR HİÇBİR ZAMAN YAPMADIKLARI SUÇLARI, KANLARI VE CANLARIYLA ÖDEMEK ZORUNDA BIRAKILIYORLARDI. ÖYLE Kİ CEYHAN SOKAKLARINDA 20–30 VATANDAŞIMIZI KATLETTİLER. KAYMAKAM İBRAHİM BEY’İN FRANSIZ KOMUTANLIĞI NEZDİNDE YAPTIĞI GİRİŞİMLER NETİCESİNDE FRANSIZLARCA ERMENİLERE VERİLEN GECE DIŞARI ÇIKMA YASAĞI DA BİR İŞE YARAMADI.

         BU SIRADA FRANSIZLARIN JANDARMA TEŞKİLATINI GÜÇLENDİRMEK AMACIYLA JANDARMA YAZDIKLARI DÖNEMDE, İBRAHİM BEY’İN İLERİCİ GÖRÜŞÜ SAYESİNDE BİRÇOK TÜRK DE JANDARMA YAZILDI. BU TÜRKLER, JANDARMALARCA TÜRKLERE YAPILACAK ZULÜMLERİ ENGELLEYECEK HEM DE İLERİDE TÜRKLERİN İHTİYAÇ DUYACAKLARI SİLAHLARI KARŞILAMAK İÇİN BİR VESİLE OLACAKTI.

         FRANSIZLARLA İYİ GEÇİNME ÇABALARI SONUÇ VERMİYORDU. CEYHAN SOKAKLARINDAN GEÇEN MANDA SÜRÜSÜNDEN BİRİ BOYNUZUYLA BİR ERMENİ’YE DOKUNMUŞTU. BU OLAY ERMENİ SERSERİLERİNİ GALEYANA GETİRMEK İÇİN YETERLİ İDİ. ERMENİLER, SÜRÜ SAHİBİ HACI BEKİR İLE ARABACI MEMO’YA HÜCUM EDEREK LİNÇ ETMEYE ÇALIŞIRKEN HACI SEYİT NAZSIZ’IN DEDESİ HACI BEKİR VE HASKİ MUSTAFA AĞALAR GÖRMÜŞLER;

“ AMAN KOŞUN SABİTZÂDE’YE HABER VERİN. ERMENİLER ADAM ÖLDÜRÜYORLAR.” DİYE FERYADA BAŞLAMIŞLAR. ELİNDEKİ GÜMÜŞ BASTONUYLA ÖNÜNE GELEN ERMENİLER’İN KAFASINA RASGELE VURMAYA BAŞLADI. BİR TARAFTAN DA;

“DAHA NE DURUYORSUNUZ? GÖZÜNÜZÜN ÖNÜNDE ERMENİLER BİZLERİ BOĞAZLASINLAR MI?”DİYE BAĞIRINCA HALK, HER TEHLİKEYİ GÖZE ALARAK SALDIRDI. BU TEPKİ KARŞISINDA ERMENİLER KAÇTILAR. YAKALANAN BİRKAÇ KİŞİ İLE SABİTZÂDE AHMET EFENDİ, HADİSEYİ FRANSIZ KOMUTANINA ANLATARAK ŞİKAYETTE BULUNDU.

         BU ÜZÜCÜ OLAYLAR KARŞISINDA BAŞTA SABİTZÂDE AHMET EFENDİ OLMAK ÜZERE CEYHAN’IN İLERİ GELENLERİ GİZLİ GİZLİ TOPLANTILAR DÜZENLEYİP GÖRÜŞTÜLER. SABİTZÂDE , “ BURADA DURULACAK HAL KALMADI. DIŞARI ÇIKALIM, TEŞKİLATLANALIM, DÜŞMANLA SAVAŞALIM. YURDUMUZU KURTARMAYA ÇALIŞALIM, BAŞKA ÇARE YOK” DEDİ. BU DÜŞÜNCE OLUMLU KARŞILANDI. EL ALTINDAN ŞEHRİ TERK ETMENİN, DIŞARIDA SİLAH VE CEPHANE SAĞLAYARAK, SİLAHLI KUVVETLER HALİNDE, DÜŞMANLA OLANCA GÜCÜNÜZLE MÜCADELE ETMENİN ZAMANI GELDİĞİ HALKA DUYURULDU.

         BUNUN ÜZERİNE HALK, ŞEHRİ TERK ETMEYE, FRANSIZLARDAN UZAK BÖLGELERE KAÇMAYA BAŞLADILAR. ŞEHİR TENHALAŞTIKÇA, ERMENİLER DAHA ÇOK AZITIYORDU. İLK OLARAK ÇETELER BESLENİYOR VE BARINDIRILIYOR BAHANESİYLE FRANSIZLARIN DESTEKLEDİĞİ ERMENİ YAĞMACILARI BÜYÜK MANGIT, YILANKALE, TATLIKUYU, SOYSALI, ISIRGANLI ( TATARLI ), ÇAKALDERE, YEŞİLHÖYÜK, ÇİFTLİKHAT VE MERCİN KÖYLERİ İLE ÇİL OSMAN VE SABİTZÂDE ÇİFTLİKLERİNİ YIKIP ATEŞE VERDİLER. MERCİN’DEKİ, SABİTZÂDE ÇİFTLİĞİNDEKİ MALLARI YAĞMA EDEREK, KOYUN, SIĞIR, MANDA SÜRÜLERİNİ VE ATLARI SAVAŞ GANİMETİ OLARAK ALIP GÖTÜRÜRKEN, PATOS MAKİNALARINI VE ÇOK SAYIDAKİ HARMANI ATEŞE VERDİLER. ÇİFTLİKTE BULUNAN SABİTZÂDE, CEYHAN NEHRİ’NİN KARŞI TARAFINA YÜZEREK GEÇMİŞ VE CANINI KURTARMIŞTI.

         BU CAN YAKICI OLAYLARDAN SONRA MİLLİ TEŞKİLATLARA DAHA FAZLA ÖNEM VERİLDİ. HALK DÜŞMAN İŞGALİNDEN KURTULMAK İÇİN DAİMİ OLARAK KÖYLERE İLTİCA ETTİ. KAYMAKAM İBRAHİM BEY VE AHMET MUHTAR DAHİ KAÇMAK ZORUNDA KALDI. BURHANLI KÖYÜ’NDE DERME ÇATMA BİR HÜKÜMET KURULDU. AHMET MUHTAR KAYMAKAM VEKİLLİĞİ YAPACAK, İBRAHİM BEY BÜTÜN HAVALİNİN TEŞKİLATINI DÜZENLEYİP SİLAHLI KUVVETLERİ KUMANDA EDECEKTİ.

         İBRAHİM BEY YANINDAKİ ÇETELERİ PAPAK ( ERENLER ) KÖYÜ’NDE TOPLANMIŞTI. İBRAHİM BEY, KURTKULAĞI’NIN ÜST TARAFINDAKİ 1.DÜNYA SAVAŞI’NDAN KALMA SAHİLİ KORUMAK İÇİN YAPILAN UZUN MENZİLLİ TOPU MANDALARLA KIZAKLAR ÜZERİNDE ÇEKTİREREK, PAPAK KÖYÜ’NDEKİ TOPRAKTEPE DENİLEN CEYHAN OVASI’NA HÂKİM BİR TEPEYE YERLEŞTİRMİŞTİ. İBRAHİM BEY’İN AMACI ŞEHRİ TÜRKLERDEN BOŞALTIP DAHA SONRA DA ŞEHRİ TOPA TUTACAK VE DÜŞMANI TEMİZLEYECEKTİ. BUNDAN SONRA DA DÜŞMANDAN TEMİZLENEN ŞEHRE GERİ DÖNECEKTİ. BU SÖYLENTİNİN DE ŞEHİRDE YAYILMASI ÜZERİNE ŞEHİR MERKEZİNDE NEREDE İSE TÜRK KALMAMIŞTI. CEYHAN NEHRİ’NİN SIĞ OLAN GEÇİT YERLERİ ANA-BABA GÜNÜ GİBİYDİ.

         FRANSIZ VE ERMENİLERİN ZULMÜ KARŞISINDA ŞEHRİ BOŞALTMA İŞİNE “KAÇ-KAÇ OLAYI” ADI VERİLİR. BU OLAY YÖREMİZDE TÜRKÜ OLUP SÖYLENMİŞTİR.

         KAÇA- KAÇA GİDERKEN YASTIĞIM KALDI.

         İĞNEDEN İPLİĞE, FRANSIZ ALDI,

         KURULU EVLERİMİZ VİRANE OLDU,

         YOL VERİN MUHACİRE EY KARLI DAĞLAR,

         ELLERİ KOLLARINDA YETİMLER AĞLAR,

         ELLERİ KOYNUNDA GELİNLER AĞLAR.

         CEYHAN, HEMEN HEMEN TÜRKLER TARAFINDAN TAMAMEN BOŞALTILMIŞ, GERİDE ÇOK AZ KİŞİ KALMIŞTI. BU ARADA KADİRLİ’DEN KAÇAN ERMENİLER CEYHAN’A SIĞINMIŞLARDI. FRANSIZLAR, TÜRK NÜFUSUNUN CEYHAN’DAN ÇIKMASINI ÖNLEMEK İÇİN GİRİŞ ÇIKIŞLARI İZİN KÂĞIDINA BAĞLAMIŞLARDI.

         FRANSIZLARIN VE ERMENİLERİN ZULÜMLERİNE DAYANAMAYAN CEYHANLILAR ÇETELER KURARAK ÖRGÜTLENDİLER VE FRANSIZLARLA ÇATIŞMAYA BAŞLADILAR.

         İŞGAL GÜNLERİNDE MERKEZİ OTORİTENİN ZAYIFLAMASINDAN FAYDALANMAK İSTEYEN BAZI BAŞIBOZUK İNSAN YIĞINLARI SİLAHLANARAK DAĞLARA ÇIKMIŞ VE KENDİLERİNE ÇETE DENİLMİŞTİR. BU ÇETELERİN EN MEŞHURLARI KÜRT REŞİT ÇETESİ İLE KARA YUSUF ÇETESİ’DİR.

         KÜRT REŞİT ÇETESİ, KADİRLİ’NİN TATARLI AŞİRETİNDEN, HALİL EFENDİ’Yİ VURMALARI ÜZERİNE JANDARMA VE HALİL EFENDİ’NİN AKRABALARININ SIKI TAKİBİ SONUCU YAKALANARAK ÖLDÜRÜLMÜŞ VE ÇETESİ DAĞITILMIŞTIR.

         KARA YUSUF ÇETESİ, ASKER KAÇAKLARI VE YAĞMACILARIN OLUŞTURDUĞU BİR ÇAPUL YIĞINIYDI. BU ÇETE, GEÇTİKLERİ YERLERDE YAĞMA VE ÇAPUL YAPIYOR, HALKI SOYARAK ONLARA KORKU VERİYORDU. KARA YUSUF ÇETESİ, YAPTIĞI VURGUNLAR SAYESİNDE HER GEÇEN GÜN BİRAZ DAHA KALABALIKLAŞMIŞ VE ÖNEMLİ BİR GÜÇ DURUMUNA GELMİŞTİ. ÇETE BİR GÜN BİRKAÇ ERMENİ KÖYÜNÜ BASINCA ERMENİLER, FRANSIZLARA ŞİKÂYETTE BULUNMUŞLARDI. ERMENİLERİN BU ŞİKÂYETİ ÜZERİNE ONLARCA TÜRK HİÇBİR SUÇLARI OLMADIĞI HALDE EŞKIYA DENİLEREK YAKALANMIŞ VE FRANSIZ VE ERMENİLERCE KATLEDİLMİŞTİ.

         FRANSIZLAR, KARA YUSUF ÇETESİ’Nİ TAKİP ETMİŞLERSE DE YAKALAYAMAMIŞLARDI. ÇETE, FRANSIZLARA RAĞMEN OVADA İSTEDİĞİ GİBİ PERVASIZCA DOLAŞIYOR, FRANSIZLARI HİÇE SAYIYORDU. FRANSIZLAR ÇETEYE KARŞI TÜRK JANDARMASINI KULLANSALAR DA BAŞARILI OLAMADILAR. BUNUN ÜZERİNE FRANSIZ JANDARMA KOMUTANI KLONEL NORMAN, HALKIN GÖZÜNÜ KORKUTMAK VE YILDIRMAK AMACIYLA EŞKIYA DİYEREK GETİRTTİĞİ 25 KADAR GENCİ SORGUSUZ SUALSİZ ELLERİNİ ARKADAN BAĞLATIP DİZ ÇÖKTÜREREK, BAŞLARINA KURŞUN SIKTIRMAK SURETİYLE JANDARMALARA VURDURMUŞTUR. ŞEHİTLERİMİZİN KİMİN NEHRE ATMIŞLAR KİMİNİ DE MEZARLIK YAKININA KAZILAN BİR HENDEĞE TOPLU OLARAK GÖMMÜŞLERDİR.

         BU ARADA YÖRELERİNİN SAYILAN VE SEVİLEN KİŞİLERİ OLAN, MERCİMEK’TEN İZZET EFENDİ, YILANKALE’DEN FETTAH EFENDİ EŞKİYAYI EVLERİNDE BARINDIRIYORLAR BAHANESİYLE, TUTUKLANARAK CEYHAN’A GETİRİLMİŞLER VE BURADAN ADANA’YA SEVK EDİLMİŞLERDİ. BURADA FRANSIZ KUMANDANI KOLONEL NORMAN’IN ÇÖL KANUNUNA GÖRE VERDİĞİ KARARLA 24 SAAT İÇERİSİNDE 10.000 ALTIN KURTULUŞ FİDYESİ VERMEYE MAHKÛM EDİLMİŞ VE BU FİDYEYİ VERMEDİKLERİ TAKDİRDE İDAM EDİLECEKLERİ BİLDİRİLMİŞTİ. İZZET EFENDİ’NİN VARLIKLI OLMASI MÜNASEBETİYLE YAKINLARI TARAFINDAN MALLARI SATILARAK 3.500 LİRA TOPLANMIŞ VE BU PARA FRANSIZLARA TESLİM EDİLMİŞTİ. BUNUN ÜZERİNE İZZET EFENDİ SERBEST BIRAKILDI. LAKİN FETTAH EFENDİ DURUMU UYGUN OLMADIĞI VE PARAYI KARŞILAYAMADIĞI İÇİN KURŞUNA DİZİLEREK ŞEHİT EDİLDİ.

         YİNE YILANKALE’DEN ADANALI HACI NAMIYLA BİLİNEN YILAN KALELİ BİRİ KÖYDEN ELLERİ BAĞLANARAK ALINMIŞ VE MANGIT’TA KÖY MEYDANINDA KÖYLÜLERİN GÖZLERİ ÖNÜNDE KAFASI KOPARILARAK ŞEHİT EDİLMİŞTİR.

         İŞTE TAM BU OLAYLARIN GELİŞTİĞİ SIRALAR DA, KUVAY-I MİLLİYE KUVVETLERİ, KADİRLİ’NİN DÜŞMANDAN TEMİZLENMESİNDEN SONRA KOZAN CİVARINDA KUVVETLERİNİ YIĞARAK, ŞEHRİ ABLUKA ALTINA ALMIŞLARDIR. KOZAN’I ABLUKADAN KURTARMAK İÇİN ADANA ERMENİLERİ’NİN MEŞHURLARINDAN AVUKAT GÖĞDERELİYAN KUMANDASINDA 500 KİŞİLİK BİR ERMENİ GÖNÜLLÜ BİRLİĞİNİN HAREKET ETTİĞİ HABERİ ALINDI. BUNUN ÜZERİNE TÜRK KUVVETLERİ ÇEVREDEKİ KÖYLÜLERİN DE KATILMASIYLA TUMLU KALESİ’NDE PUSU KURDULAR. ERMENİ KUVVETLERİNİ BURADA YENİLGİYE UĞRATAN TÜRK KUVVETLERİNİN MANEVİYATI YÜKSELDİ.

         FRANSIZLARIN KOZAN’IN TAHLİYESİNİ VE BU İLÇEMİZİN KURTULUŞUNU TAKİBEN, KUVAY-I MİLLİYE KUVVETLERİ DÜŞMAN İŞGALİ ALTINDAKİ CEYHAN VE OSMANİYE YÖRELERİNE KAYDIRILMIŞTI. KUVAY-I MİLLİYE’NİN BU BÖLGEDEKİ FAALİYETLERİ SEYHAN NEHRİ’NDEN KOZAN YOLU VE KÜRTÇÜLERLE İNCİRLİK KÖYLERİ ARASI, YILANKALE, YEŞİLHÖYÜK, BÜYÜK VE KÜÇÜK MANGIT, MERCİMEK HAVALİSİNDE CEREYAN ETMİŞTİR.

         BU CEPHENİN KOMUTANI AYDINOĞLU TUFAN BEY İDİ. TAKTİK İCABI 4 GRUBA AYRILAN MİLLİ KUVVETLERİN SIRKINTI YOLU, CEYHAN’A BAĞLI BÜYÜK MANGIT KÖYÜ’NÜ İŞGAL ETTİKTEN SONRA CEYHAN’IN 3 KM. BATISINDAKİ KALEHÖYÜĞÜ TEPESİ ETRAFINA SİPERLER KAZDIRARAK CEYHAN CEPHESİ KONTROL ALTINA ALDI. ÇAKALDERESİ KÖYÜ’NÜN İÇİNDEN GEÇEN DEMİRYOLU HATTI TAHRİP EDİLEREK, CEYHAN-ADANA ARASINDAKİ ULAŞIM AKSATILDI. CEYHAN’DAKİ DÜŞMAN İŞGALİNDEN KAÇANLAR KORUMA ALTINA ALINDILAR.

         CEYHAN’DA MAKİNALI TÜFEK, TOP VE ÇEŞİTLİ ASKERİ MALZEMELERLE DONATILMIŞ SEKİZ BİN KADAR FRANSIZ ASKERİ BULUNUYORDU.

         CEYHAN’DA AZ SAYIDA RUM VE ERMENİ DE VARDI.

         MİLLİ KUVVETLER, CEYHAN YAKININDAKİ KALEHÖYÜĞÜ (HÖYÜĞÜNE) SİPERLER KAZMIŞ VE MEVZİLENMİŞLERDİR. CEYHAN NEHRİ’NİN BATISINDAKİ CEPHEDEN, GECE CEYHAN’A ATEŞ AÇILIYORDU. MERCİMEK’DEKİ MİLLİ KUVVETLERİN MEVCUDU 150–200 KİŞİ İDİ. MİLLİ KUVVETLERİN GECELERİ CEYHAN NEHRİ KIYISINDAN SIZARAK DÜŞMANA AÇTIKLARI ATEŞ DAHA TESİRLİ OLMAYA BAŞLADI. BUNUNLA BİRLİKTE MİLLİ KUVVETLERİN SİLAHLARI ÇOK ESKİ VE CEPHANELERİ YETERSİZDİ.

         CEYHAN YAKININDAKİ BÜYÜK MANGIT KÖYÜ FRANSIZ TAARRUZUNA UĞRADIKTAN SONRA, CEYHAN OVASI’NIN ORTASINDA BULUNAN MERCİMEK’TEKİ GENEL KARARGÂH DAHA MUHKEM BİR YER OLAN

TATARLI (ISIRGANLI) KÖYÜ’NE; SIRKINTILAR GRUBUNUN KARARGÂHIDA DEDELER KÖYÜ’NE NAKLEDİLDİ. ADANA- CEYHAN ARASINI KONTROL ALTINDA TUTMAYA ÇALIŞAN MİLLİ KUVVETLER, DÜŞMANIN BU MERKEZLERDEN RAHATÇA GİRİP ÇIKMASINA İZİN VERMEDİLER BİLHASSA MİSİS SAVAŞLARINDAN SONRA, FRANSIZLARIN ADANA-CEYHAN ARASINDAKİ ULAŞIMINI ÖNLEMEK İÇİN DEMİRYOLU RAYLARI SÜREKLİ OLARAK SÖKÜLEREK TAHRİP EDİLMİŞTİR. BUNA KARŞILIK FRANSIZLAR DA, ZIRHLI TRENLERİYLE TOP VE MAKİNELİ TÜFEK KORUMASI ALTINDA İŞÇİLER GETİREREK BOZUK RAYLARI TAMİR ETTİRİYORDU. BU ŞEKİLDE DAHA ÖNCE BİR SAAT OLAN ADANA –CEYHAN YOLU ON SAATTE ALINIYORDU.

         MİLLİ KUVVETLER CEYHAN’IN KUZEYİNDE BULUNAN MERCİN SUYU’NUN KUZEY KIYISINA KAZDIKLARI MEVZİLERE YERLEŞMİŞLERDİ. FRANSIZLARDAN ELE GEÇİRİLMİŞ OLAN İKİ AĞIR MAKİNALI TÜFEK KÖPRÜBAŞINA MEVZİLENMİŞTİR. İLERİ KARAKOLLARIMIZIN GÜNEYDE MERCİN SUYU KIYISINDAKİ DEĞİRMENE, MERCİN-CEYHAN YOLU ÜZERİNDE İSE MERCİN’DEN 2 KM. İLERİYE SOKULMUŞTUR. FRANSIZLARI BU BÖLGEDE BİR PİYADE ALAYI, BİR SÜVARİ BÖLÜĞÜ VE İKİ BATARYASI BULUNUYORDU. FRANSIZLAR HÜCUMA GEÇTİLER. SAVAŞ BÜTÜN ŞİDDETİYLE DEVAM ETTİ. ÖĞLEYE KADAR DEVAM EDEN ÇATIŞMALAR SONUNDA, FRANSIZLARIN İKİNCİ SALDIRISI DA SONUÇSUZ KALDI. MERCİN SUYU’NUN KUZEY TARAFINA GEÇEMEDİLER.

         ÜÇÜNCÜ FRANSIZ TAARRUZU SIRASINDA BİR ERİMİZ FRANSIZ TANKININ ÜZERİNE ATILARAK İÇİNDEKİLERİ ÖLDÜRMEYE ÇALIŞIRKEN ŞEHİT OLDU. BU SAVAŞLAR ESNASINDA KÖYLÜLERDE ASKERLERE YARDIMCI OLUYORDU.

         BU KANLI SAVAŞTA ASKERLER ARASINDA GEZEREK CEPHANELERİ BİTENLERE CEPHANE DAĞITAN SABİTZÂDE AHMET EFENDİ, VANLI ŞEHABETTİN, ABDULBAHRİ’NİN YEĞENİ AHMET KALTAKİYE MAHALLESİNDEN ŞEYH OĞLU AHMET, RUMELİ ŞURKİYE KÖYÜ’NDEN DUMANLI MUSTAFA OĞLU DEDELİ İBRAHİM, TUMLU KÖYÜ’NDEN EMİN VE İSMİNİ ÖĞRENEMEDİĞİMİZ BİRKAÇ KİŞİ ŞEHİT OLDU.

         BU SAVAŞ ESNASINDA FRANSIZ ASKERLERİ ARSINDA BULUNAN CEZAYİRLİ HACI MEHMET ÇAVUŞ VE BEŞ ARKADAŞI SİLAHLARI İLE BİRLİKTE BİR MİKTAR BOMBA VE MAKİNELİ TÜFEKLE TÜRK BİRLİKLERİ TARAFINA İLHAK ETTİLER.

            Tarih boyunca Kınık, Yarbisi, Yarsuat, Hamudiye ve Urifiye isimleri ile anılan şehrin ismi 3 Mayıs 1920 yılında çıkarılan yasa ile Ceyhan olarak değişmiştir Ankara Antlaşması’ndan sonra 23 Ekim 1921 günü Ceyhan’a Türk Bayrağı çekildi.

         ANKARA ANTLAŞMASI’NDAN SONRA 23 EKİM 1921 GÜNÜ CEYHAN’A TÜRK BAYRAĞI ÇEKİLDİ. CEYHAN KURTULUŞ GÜNÜNÜ 6 OCAK 1922 OLARAK KUTLAMAKTADIR.

CUMHURİYET'TEN GÜNÜMÜZE CEYHAN

            CEYHAN İLÇESİ GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE BİR TARIM ŞEHRİ OLARAK VARLIĞINI SÜRDÜRMÜŞTÜR. SON 20–25 YILDIR TARIMA DAYALI ENDÜSTRİ KURULUŞLARI CEYHAN’DA AĞIRLIK KAZANMAYA BAŞLAMIŞTIR. ÖZELLİKLE TEKSTİL, YAĞ, İNŞAAT MALZEMELERİ, KİREÇ... VB. SANAYİ GELİŞMİŞTİR.

            CEYHAN ULAŞIM OLANAKLARININ DA ELVERİŞLİLİĞİ SAYESİNDE HIZLI ŞEKİLDE GELİŞMİŞTİR. CEYHAN GÜNEYDEN GAZİANTEP- TARSUS OTOYOLUYLA, KUZEYDEN İSE E–5 KARAYOLUYLA ÇEVRİLİDİR. BUGÜNKÜ CEYHAN İLÇESİNİN NÜFUSU ÜLKEMİZDEKİ 45 İLİN NÜFUSUNDAN DAHA FAZLADIR. SEKSENBEŞ KÖYE SAHİP OLAN CEYHAN, CUMHURİYETTEN SONRA HIZLI GELİŞMESİNİ GÜNÜMÜZE KADAR SÜRDÜRMÜŞTÜR.

            CEYHAN 27 HAZİRAN   1998 DEPREMİNDEN SONRA SANAYİLEŞMEDE BÜYÜK YARA ALDIYSA DA BAKÜ-TİFLİS-CEYHAN BORU HATTININ GERÇEKLEŞMESİYLE VE ÖNÜMÜZDEKİ YILARDA FAALİYETİNİ ARTTIRACAK OLAN SERBEST BÖLGE VE ORGANİZE SANAYİ İLE TEKRAR GELİŞİMİNE DEVAM EDECEKTİR.

ADANA TARİHİ

SEYHAN VE CEYHAN NEHİRLERİNİN DELTASINDA KURULMUŞTUR. TARİHİ M.Ö. 6000 YILLARINA DAYANIR.

ANTİK DÖNEMDE ADANA VE YÖRESİNE KİLİKYA DENMEKTEDİR. SIRASIYLA FENİKE, ASUR, HİTİT, PERS, MAKEDONYA, ROMA, SASANİ, BİZANS, ABBASİ, SELÇUKLU VE OSMANLI' YA YURT OLMUŞTUR. BU NEDENLE BİRÇOK KÜLTÜR VE MEDENİYETİN BEŞİĞİDİR.

1918' DE FRANSIZ İŞGALİNE UĞRAYAN ADANA, 5 OCAK 1922' DE KAZANDIĞI KURTULUŞ SAVAŞI' NIN ARDINDAN 1923' TE KURULAN YENİ TÜRKİYE CUMHURİYETİ' NİN HIZLA GELİŞEN EN ÖNEMLİ İLLERİNDENDİR.

ÇUKUROVA' NIN EN ESKİ YERLEŞME YERLERİNDEN BİRİ, ADANA' DA İLK ÇAĞLARDAN KALMA TEPEBAĞ HÖYÜĞÜDÜR. HÖYÜKTE RASTLANAN SURLARLA ÇEVRİLİ KENT ÇEKİRDEĞİ, BURADA NEOLİTİK ÇAĞDA YAŞANAN KENT DÖNEMİ SÜRECİNE IŞIK TUTMAKTADIR. KALINTILAR, DAHA SONRA HİTİTLER' İN DE YAŞADIĞI ANLAŞILAN BU KENTİN, TİCARİ VE ASKERİ İLİŞKİLERDE ÖNEMLİ OLDUĞUNU KANITLAMAKTADIR. TEPEBAĞ, KARATAŞ' TAN YA DA SURİYE' DEN GELEN TİCARET KERVANLARININ KONAKLAMA YERİYDİ. SAVAŞ BİRLİKLERİNİN BARINAK YERİ OLARAK DA KULLANILIYORDU.

İ.Ö 67 DOLAYLARINDA POMPEUS BURAYI " CEZALANDIRMA SÖMÜRGELERİ " NİN MERKEZİ YAPTI. BU SÖMÜRGELERDE TOPLANAN ÇUKUROVA KORSANLARI ÇEŞİTLİ İŞLERDE ZORLA ÇALIŞTIRILDILAR. ADANA, ROMA VE BİZANS İMPARATORLARININ ZAMAN ZAMAN UĞRAĞI OLDU. JUSTİNİANUS BURADA KAMU BİNALARI YAPTIRDI. SEYHAN ÜZERİNDEKİ TAŞKÖPRÜ DE O ZAMANDAN KALMA BİR YAPITTIR. YAPILIŞ TEKNİĞİ O GÜNÜN ÖLÇÜLERİNE GÖRE İLERİDİR. İLK ÖNCE KANALLARLA NEHRİN YATAĞI DEĞİŞTİRLDİ, KÖPRÜ YAPILDIKTAN SONRA, NEHİR YENİDEN ESKİ YATAĞINA DÖNDÜRÜLDÜ.

HARUN-ÜR REŞİD DÖNEMİNDE, KENT DEĞİŞİKLİKLERE UĞRADI. TEBEBAĞ HÖYÜĞÜNÜN GÜNEYİNDE, TAŞKÖPRÜ' NÜN BİTİŞİNDE, İLKÇAĞLARDAN KALDIĞI SÖYLENEN KALE YIKTIRILARAK, YERİNE ADANA KALESİ YAPTIRILDI. BU KALEYİ İSE DAHA SONRA MEHMET ALİ PAŞA YIKTIRDI. 1353' TE BAŞLAYAN RAMAZANOĞULLARI EGEMENLİĞİ BOYUNCA, KENT OLDUKÇA BÜYÜDÜ. DAHA ÇOK GÜNEY KESİMİNDE ULUCAMİ, ALİDEDE, SARIYAKUP, SOFUBAHÇE (TÜRKOCAĞI), SEMTLERİ GELİŞTİ. BU DÖNEMDE ULUCAMİ, ULUCAMİ MESCİDİ, TUZHANI, YAĞ CAMİİ, YAĞ CAMİ MEDRESESİ, HERHAL MESCİDİ GİBİ ÖNEMLİ BİNALAR YAPILDI. KENTİN SEKİZ KAPISI VARDI. BUGÜN, BUNLARDAN YANLIZ KALEKAPISI VE TARSUS KAPISI KALMIŞTIR. O ZAMANLAR SURİYE' DEN VE KIBRIS' TAN KÜÇÜK TİCARET GEMİLERİ TAŞKÖPRÜ' YE KADAR GELMEKTEYDİ.

ADANA, YAVUZ SULTAN SELİM' İN MISIR SEFERİNDE OSMANLI' LARA BAĞLANDI. RAMAZANOĞULLARI YİNE BAŞTA KALDI. BÖLGE 1608 ' DE EYALET OLDU. SIRASIYLA, KONYA, MALATYA, ŞAM, HALEP EYALATLERİNE BAĞLI KALDI. BİR SÜRE KIBRIS' TAN DA YÖNETİLDİ. 1867' DE VİLAYET, BU TARİHTEN SONRA DA ADANA SANCAĞI' NIN MERKEZ İLÇESİ OLDU. BU DURUM, FRANSIZ İŞGALİNE KADAR SÜRDÜ. FRANSIZ İŞGALİ SIRASINDA VİLAYET MERKEZİ POZANTI' YA AKTARILDI. İŞGAL KALKTIKTAN SONRA ADANA YENİDEN VİLAYET MERKEZİ OLDU.

19. YY. BAŞLARINDA MERKEZ İLÇENİN 5 BUCAĞI, 391 KÖYÜ VARDI. BUCAKLARI KARATAŞ, MİSİS, YARSUVAT-SIRKINTI, KARSANTI, CANİP ŞEHRİ İDİ. HALK, TÜRK, ERMENİ, RUM VE ARAPLARDAN OLUŞUYORDU. FRANSIZ COĞRAFYACISI V. CUİNET' E GÖRE, O ZAMAN ADANA KENT MERKEZİNDE 13. 000 MÜSLÜMAN, 2. 575 ERMENİ, 5. 000 RUM, LATİN VE İRAN' LI YAŞAMAKTAYDI. BU DÖNEMDE ADANA' DA 18 CAMİ, 37 MEDRESE, 8 TEKKE, 2 ERMENİ KİLİSESİ, 1 PROTESTAN KİLİSESİ, 3 ERMENİ OKUILU, 1 RÜŞTİYE, 28 SÜBYAB MEKTEBİ, 2 RUM ERKEK OKULU, 1 ERMENİ KIZ OKULU VARDI. AYRICA 1 HAPİSHANE, 29 HAN, 316 DÜKKAN, İKİ FIRIN, İKİ HAN, BİR TİYATRO, BELEDİYE BİNASI, HÜKÜMET KONAĞI, ORMAN İDARESİ VARDI. TAŞKÖPRÜ' NÜN YANI BAŞINDA BİR KULE BULUNUYORDU. 1872' DE BU KULENİN BULUNDUĞU YERDE BİR HASTANE YAPILDI.

ADANA ' DA BAŞTA PAMUK OLMAK ÜZERE BUĞDAY , ARPA, YULAF, SUSAM VE SOĞAN; BÜYÜK ÇİFTLİKLERDE DE NOHUT, FASÜLYE, MERCİMEK ÜRETİLİRDİ. ÜZÜM EN ÇOK YETİŞTİRİLEN MEYVEYDİ. BİN BEŞYÜZE YAKIN ÜZÜM BAĞI VARDI. ŞARAPÇILIK GELİŞMİŞTİ. ASKER GİYSİLERİ İÇİN KUMAŞ DOKUYAN BİR FABRİKA, AYRICA, 7 PAMUK AYIKLAMA MAKİNESİ, 5 ÇIRÇIR MAKİNESİ ( BUHARLI ) VE 55 BUĞDAY AYIKLAMA MAKİNESİ VARDI. FRANSIZ İŞGALİNDE, KÖMÜRLE ÇALIŞAN PAMUK FABRİKALARI KURULDU.

OSMANLI YÖNETİMİ ÇELTİK EKİMİNE ÖZEL BİR ÖNEM VERİYORDU. ELVERİŞLİ TOPRAKLARA ÇELTİK EKMEK ZORUNLUYDU. SEYHAN, ÇAKIT VE GÖRGÜN SUYU' NDAN YARARLANILIYORDU. AKARSULAR ÜZERİNDEKİ BENTLERLE SULAMA YAPILIYORDU. SU KENARLARINDA ORTAK KÖY ÇAMAŞIRHANELERİ BULUNUYORDU. 20. YY BAŞLARINDA GEZGİN DR. SCHAFFER O DÖNEMİN GÖRÜNÜMÜNÜ ŞÖYLE ANLATIR :

" HALABA TAŞLARINDAN YAPILMIŞ, ÜSTLERİ DÜZ DAMLI EVLER AFRİKA' DAKİ KARINCA YUVALARI GİBİ ÜST ÜSTE KURULMUŞTUR. EVLER ARASINDA ERMENİ MANASTIRI VE KİLİSESİ GÖRÜNÜR. BU FAKİR YERİN, HELE BULANIK HAVALARDA, BÜSBÜTÜN KASVETLİ VE ACIKLI BİR GÖRÜNÜŞÜ VARDIR. KENTİN ONBİN NÜFUSU OLDUĞU SÖYLENİR. BUNLARIN ÇOĞU HIRİSTİYAN ERMENİLERDİR. BURADA AMERİKALILARIN BİR KOLONİSİ VARDIR. KURDUKLARI YETİMLER YURDUNDA KİMSESİZ ÇOCUKLARI BARINDIRIP BESLEMEKTEDİRLER. "

ADANA ADININ KAYNAĞI:

ADANA'NIN TARİHİNE, ÖZELLİKLE ÖZELLİKLE HİTİT KRALLIĞI' NDAN KALMA TABLETLER VE ÇUKUROVA'DA YAPILAN KAZILAR IŞIK TUTMAKTADIR. HİTİT KRALLIĞI' NIN MERKEZİ BOĞAZKÖY' DE ( HATTUŞAŞ ) BULUNAN TABLETLER VE BÖLGEDE YAPILAN KAZILAR ÇUKUROVA' NIN YAZILI TARİH ÖNCESİNDEN BERİ ÇEŞİTLİ TOPLIMLARIN YERLEŞTİĞİ BİR BÖLGE OLDUĞUNU GÖSTERMEKTEDİR.

ADANA' YI KİMLERİN NASIL KURDUKLARI KONUSUNDA ELDE KESİN BİLGİLER YOKTUR. ANCAK, BİZANS' LI ETİEN' İN İLETTİĞİ BİR SÖYLENCEYE GÖRE, URANUS' UN OĞULLARI ADANOS VE SAROS, TARSUS' LA SAVAŞARAK BURAYI ELE GEÇİRMİŞLER. BUNLARDAN ADANOS KENTE ( ADANA ) SAROS' DA IRMAĞA ( SEYHAN ) ADINI VERMİŞ.

ADANA'NIN BULUNDUĞU ÇUKUROVA'NIN TARİHTEKİ ADI KİLİKYA' DIR. HEREDOTOS, KİLİKYA ADININ FENİKE KRALI AGENOR' UN OĞLU KİLİK'TEN GELDİĞİNİ SÖYLER. BU ADA, İ.Ö 9. YY' DA HOMEROS'UN İLYADA DESTANINDA DA RASTLANIR. ESKİ BİR KİLİKYA MASALINDA, ÇUKUROVA'DAKİ BÜTÜN KENTLERİ GÖK TANRISI URANOS' UN KURDUĞU ANLATILIR.

HİTİTLER DÖNEMİNDE URU ADANİYA ( ADANİYA ÜLKESİ ) ADIYLA ANILAN ADANA ESKİ YAZMALARDA VE FERMANLARDA ERDENE, EDENE, EZENE VE AZANA ADLARIYLA GEÇMEKTEDİR. 1889' DA ADANA' DA GÖREV YAPARKEN BÖLGENİN TARİHİ ÜZERİNDE ARAŞTIRMALARDA BULUNAN, DAHA SONRA ASYA, AFRİKA, VE AVRUPA'YI DOLAŞARAK SEYAHAT-ÜL KÜBRA ADLI KİTABINI ST. PETERSBURG' DA YAYINLAYAN KARÇILZADE SÜLEYMAN ŞÜKRÜ BEY, ADANA' NIN İLK ADI OLAN " BATANA" NIN İSLAMİYETTEN SONRA ADANA' YA ÇEVRİLDİĞİNİ VE BU ADIN "... Fİ EZENİL ARZ " AYETİNDEN ESİNLENEREK VERİLMİŞ OLDUĞUNU YAZMAKTADIR.

ADANA'YA BUGÜN'E DEĞİN VERİLEN ADLAR

ADANOS
· TA ADANA

URU ADANİYA
ERDENE
EDENE
EZENE
BATANA
ATANA
AZANA
ADANA

İ.Ö. 1900 LUVİ KRALLIĞI
1353-1517 RAMAZANOĞULLARI DÖNEMİ

İ.Ö. 1500 ARZAVA KRALLIĞI
1517 ADANA' DA OSMANLI EGEMENLİĞİ

İ.Ö. 1500 KİZVATNA KRALLIĞI
608 MÜSELLİMLİK DÖNEMİ

İ.Ö. 1530 HİTİTLER
1691-1699 ZORUNLU İSKAN GİRİŞİMLERİ

İ.Ö. 1200 KUE KRALLIĞI
1833-1840 MISIRLI İBRAHİM PAŞA DÖNEMİ

İ.Ö. 713-663 ASURLULAR
1865 FIRKA-İ İSLAHİYE ÇUKUROVA'DA DEVLET OTORİTESİNİ YERLEŞTİRMEK İÇİN ADANA' YA GELDİ.

İ.Ö. 663-612 KİLİKYA KRALLIĞI
1864-1865 İNGİLİZLER VE FRANSIZLAR ADANA İLE İLGİLENMEYE BAŞLADILAR.

İ.Ö. 621-333 PERS SATRAPLIĞI
1867 ADANA HALEP' TEN AYRILARAK BAĞIMSIZ BİR VİLAYET OLDU.

İ.Ö. 333-323 MAKEDONYA KRALLIĞI
1886 ADANA-MERSİN DEMİRYOLU AÇILDI.

İ.Ö. 312-133 SELÖKİD KRALLIĞI
1900 ALMANLAR ADANA OVALARI İLE İLGİLENMEYE BAŞLADILAR.

İ.Ö. 178-12 ÇUKUROVA KORSANLARI
1-14 NİSAN 1909 ADANA' DA KARIŞIKLILAR VE ERMENİ OLAYLARI. (ADANA VAKASI)

İ.Ö. 12- İS 395 ROMALILAR DÖNEMİ
1916 YILDIRIM ORDULARI ADANA' DA KARARGAH KURDU.

395-653 BİZANS İMPARATORLUĞU
22 KASIM 1918 OSMANLI HÜKÜMETİ ADANA DOLAYLARININ POZANTI' YA KADAR BOŞALTILMASINA KARAR VERDİ.

651 ÇUKUROVA İSLAM EGEMENLİĞİNDE
17 ARALIK 1918 FRANSIZ GÜÇLERİ MERSİN' E ÇIKARTMA YAPTI.

786-809 HARUN-ÜR REŞİD YÖNETİMİ
18 ARALIK 1918 GENERAL HAMLİN TÖRENLE ADANA' YA GİRDİ.

960- 956 NİKEFOROS FOKAS, TARSUS VE MİSİS'İ ELE GEÇİRDİ.
20 EKİM 1921 ANKARA ANTLAŞMASI İLE FRANSIZ İŞGELİ KALDIRILDI.

1080-1375 ERMENİ KRALLIĞI
2 ARALIK 1921 MUSTAFA KEMAL, ADANA' NIN KURTULUŞUNA İLİŞKİN BİR BİLDİRİ YAYINLADI.

BİZANS DÖNEMİ'NDE ADANA :

İ . S 395' TE BÜYÜK ROMA İMPARATORLUĞU DOĞU VE BATI DİYE İKİYE AYRILINCA, ADANA OVALARI DOĞU ROMA İMPARATORLUĞU' NUN ( BİZANS ) EGEMENLİĞİNDE KALDI. ADANA, ROMA İMPARATORLUĞU VE ÖZELLİKLE DOĞU ROMA İMPARATORLUĞU YÖNETİMİ ALTINDA HIZLI BİR GELİŞME GÖSTERDİ, ÖNEMLİ BİR TİCARET MERKEZİ OLDU.

HOLLANDA'NIN LİMAN PROJESİ : ABİDİN PAŞA' NIN VALİLĞİ DÖNEMİNDE, HOLLANDALILARIN ADANA' YI AKDENİZ' E BAĞLAMA ÖNERİSİ, PADİŞAH ABDÜLHAMİT TARAFINDAN REDDEDİLDİ. BUNDA, SEYHAN KENERINA YAPILACAK "SETLER * " VE HER YIL DOLACAK YATAĞIN TEMİZLEME MASRAFLARININ AĞIRLIĞININ ROLÜ OLDUĞU GÖRÜŞÜ SAVUNULMUŞTUR. DR. KOTTSCH İSE ANILARINDA KÜÇÜK ÖLÇEKLİ GEMİLERİN ZATEN TAŞKÖPRÜ * ' YE KADAR GELDİĞİNİ BELİRTMEKTE VE ŞÖYLE DEMEKTEDİR :

" KENTİN YANINDA SEYHAN NEHRİ O KADAR DERİNDİR Kİ, KIBRIS VE KUZEY SURİYE LİMANLARINDAN KÜÇÜK GEMİLERLE TAŞKÖPRÜ' YE KADAR GELİNEBİLİR. BURADA İÇLERİNDE İKİ YÜKSEK LATİN TARZI YELKENLİNİN BULUNDUĞU 8 TANE GEMİ SAYDIM. BU GEMİLER DÖNÜŞTE KERESTE, SUSAM, BUĞDAY, YÜN VE PAMUK İLE BİRAZ DA DİĞER MAHSÜLLERDEN GÖTÜRÜYORLAR. ADANA' NIN ÇARŞISI TÜCCAR SAYISI İTİBARİYLE TARSUS' TAN BÜYÜKTÜ. BURADA BİLHASSA SİLAH SATIŞI ÇOK OLUYOR."

DENİZ ULAŞIMI AÇISINDAN BİR BAŞKA ÖNERİ, ADANA'NIN YUMURTALIK VE KARATAŞ LİMANLARINI MODERNLEŞTİRMEYİ AMAÇLIYORDU. ANCAK BU TASARI 1880' DE GERİ ÇEVRİLDİ. SÖZ KONUSU TASARI 240 BİN LİRAYA YAKIN BİR HARCAMAYLA KARATAŞ-YUMURTALIK LİMANLARINI GÜNÜN GEMİLERİNE ELVERİŞLİ BİR YAPIYA KAVUŞTURMAYI ÖNGÖRÜYORDU. TASARININ GERİ ÇEVRİLMESİYLE, DOĞAL KOŞULLARI LİMAN OLMAYA ELVERİŞLİ MERSİN, GİDEREK GELİŞEN BİR KENT MERKEZİ OLMAYA YÖNELDİ. ADANA VE MERSİN ARASINDAKİ İŞBÖLÜMÜ DE BÖYLECE KESİNLEŞMİŞ OLDU. BU İŞBÖLÜMÜNDE ADANA ÇUKUROVA' NIN MERKEZİ DURUMUNA GELİRKEN, MERSİN DE ONUN LİMANI OLACAKTI.

* YAZIDA BAHSİ GEÇEN SETLER 1990 YILINDAN SONRA SEYHAN NEHRİ KENARLARINA YAPILMIŞTIR VE ŞU ANDA NEHRİN İKİ KENARINDA BU SETLER MEVCUTTUR.

* TAŞKÖPRÜ, ADANA' DA ŞU ANDA MEVCUT OLAN HEMEN HEMEN EN ESKİ ESERDİR. ADANA ŞEHİR MERKEZİNDE, SEYHAN NEHRİ ÜZERİNDE OLAN KÖPRÜ M.S. 4. YY. ' DA MİMAR AUXENTİOS' A YAPTIRILMIŞTIR.

ADANA' NIN ANTİK YERLEŞİM BİRİMLERİ

ADI
DÖNEMİ
ADANA'YA UZAKLIĞI
YERİ

SAR (MAĞARA)
ETİ-ROMA-ERMENİ
211 KM.
TUFANBEYLİ

AYAS
YUNAN-ROMA
78 KM.
YUMURTALIK

MALLOS
YUNAN-ROMA
50 KM.
ADANA' NIN GÜNEYİ, KARATAŞ' A YAKIN

MİSİS
ETİ-ROMA-ARAP-OSMANLI
27 KM.
MİSİS, YAKAPINAR

MAGARSOS
YUNAN-ROMA
50 KM.
KARATAŞ

CEYHAN TUMLU
ORTAÇAĞ
50 KM.
CEYHAN' IN KUZEYBATISI

MAZIRIK ÖRENLERİ
İLKÇAĞ
50KM.
KARAİSALI

SEYAHATNAMELERDE ADANA İÇİN SÖYLENENLER

BEDRETTİN EL GAZZİ :

 " MİSİS CEYHAN ÜZERİNDE BİR ŞEHİRDİR. AĞAÇLARI BOL VE MÜTENEVVİDİR. BAHÇELERİNİ SULAYAN BU NEHRİN ÜZERİNDE BÜYÜK VE MUHKEM YAPILI BİR KÖPRÜ VARDIR. KÖPRÜNÜN İKİ BAŞINDA GECELERİ KİLİTLENEN İKİ BÜYÜK KAPI VARDIR. BURASI EVVELCE EN İYİ VE İLERİ ŞEHİRLERDEN BİRİ İDİ. BİRÇOK BÜYÜK ADAM YETİŞTİRMİŞTİR. FAKAT MAALESEF BUGÜN YIKILMIŞ VE ASIRLAR ONUN GÜZELLİĞİNİ BİR YUDUM SU GİBİ İÇMİŞTİR."

"ADANA' YA ... SEYHAN NEHRİ ÜZERİNDE BULUNAN BİR KÖPRÜ VASITASIYLA GİRİLMEKTEDİR. CEYHAN' A YAKIN BÜYÜKLÜKTE OLAN BU NEHRİN ŞEHİR ETRAFINDAKİ AKIŞI ÇÖREKLENMİŞ BİR YILANI ANDIRIR. NEHRİN ÜZERİNE KONMUŞ SU DOLAPLARI VASITASIYLA BAĞLAR, BAHÇELER SULANMAKTADIR...

... MANZARASI PEK HOŞ OLAN CENNETİ ANDIRAN BU YERDEN GEÇEN NEHİR, GÜNDÜZLERİ GÜNEŞİN GECELERİ MEHTABIN SÜSLERİNE BÜRÜNEREK, TATLI HIŞILTILARLA AKIYOR, DÖRT KÖŞEYE HAYAT VE NEŞE SAÇIYORDU. İKİ YAKASINI DONATAN AĞAÇLAR, ONUN BU MAĞRUR AKIŞINA SANKİ, ' ŞEN YERLERİ DOLAŞAMAZ YÜCE DAĞLARI AŞAMAZSIN ' DEMEK İSTİYORLARDI..."

KATİP ÇELEBİ :

 " ... ŞEHRİN HAVASI AĞIR OLMAKLA, HALKI, ALTI AYA KADAR YAYLAYA ÇIKAR. ŞEHİRDE BAZI DÜKKANLAR AÇIK KALIR VE MAHALLE BEKÇİLERİ BULUNUR. YAYLALARIN İKİ DURAK İLERDE DAĞLAR İÇİNDE RAMAZANOĞLU YAYLASI YOL ÜZERİNDEDİR. ASIL YAYLALARI TEKİR YAYLASI' DIR Kİ, ADANA HALKININ BİR GELENEĞİ OLARAK, YAZ MEVSİMİNDE BURASI MAMUR BİR KASABA GİBİ OLUR... "

( CİHANNUMA ADLI SEYAHATNAMEDEN )

SAHİBİ BİLİNMEYEN SEYAHATNAME : " ADANA BÜYÜK ŞEHİRDİR. 3 CAMİSİ VARDIR. BİRİ GERÇEKTEN SEYREDİLMEYE DEĞER, HOŞ BİR CAMİDİR. İKİ HAMAMI VARDIR. SU KENERINDAKİ HAMAMI DAHA GÜZELDİR. ÇARŞI PAZARI MÜKEMMELDİR. BİR BEDESTANI VE SU KENARINDA BİR KÜÇÜK KALESİ VARDIR. ŞEHRİN KENERINDAN AKAN BÜYÜK NEHRE KIZILIRMAK DERLER. ŞEHRE SU ÇEKİLMEK İÇİN BÜYÜK BİR DOLAP VARDIR. ŞEHRİN BÜTÜN SUYU BU DOLAPLA SAĞLANIR. BÜYÜK BİR KÖPRÜSÜ VARDIR. BU KÖPRÜDEN GEÇİLİR, SU KENERINDA BİR ' HÜNKAR KÖŞKÜ ' VARDIR. HOŞ BİR MESİRE YERİDİR. ADANA ŞEHRİ BAĞLIK VE BAHÇELİKTİR. LİMONU, TURUNCU GAYET ÇOK OLUR. HELE NARI EMSALSİZDİR. BAŞKA MEYVELER DE OLUR. ŞEHRİN PAÇASI DA MEŞHURDUR... "

( SAHİBİ BİLİNMEYEN EL YAZMASI SEYAHATNAME HİCRİ 1056 ( 1646 )

PAUL LUCAS : 1706' DA ADANA' YI ŞÖYLE ANLATIR : " ADANA' NIN ORTASINDAN PARİS' İN SEN NEHRİ BÜYÜKLÜĞÜNDE ( ÇAKIT ) SEYHAN IRMAĞI GEÇMEKTEDİR. KIYISINDA KENTİN KALESİ VARDIR. BU KALE KÜÇÜK AMA TEMELİ VE YAPISI ÇOK SAĞLAMDIR. ÇEVRESİ 300 M' DEN FAZLA OLMAYAN BU KALENİN İÇİNDEN, BÜYÜK GÖZLÜ BİR TAŞ KÖPRÜYE GEÇİLEREK KENTİN DIŞINA ÇIKILMAKTADIR. KÖPRÜNÜN SAĞ KOLU ÜZERİNDE BÜYÜK SU KEMERLERİ, BUNLARIN ALTINDA DA SU DOLAPLARI BULUNUR. BÜYÜK KEMERLİ SU YOLLARI, IRMAKTAN ÇEKİLEN SUYU KANALLARLA KENTE ULAŞTIRIR. "

ESKİ ADANA VALİLERİ VE YAPTIKLARI İŞLER

· NAŞİT PAŞA (1871): 5 MART 1873' DE YAYINA BAŞLAYAN ADANA' NIN İLK GAZETESİYLE SEYHAN İLİ İLK ADANA SALNAMESİ ONUN DÖNEMİNDE ÇIKARILDI.

· MAHMUT NEDİM PAŞA (1873): O TARİHE KADAR ADANA' NIN ADI ESKİ YAZIYLA (EDENE) ŞEKLİNDE YAZILIRDI. BU YAZI BİÇİMİ, BİR HARF FAZLASIYLA EDİRNE' YE ÇOK BENZERDİ. BU BENZEYİŞ RESMİ YAZIŞMALARDA VE ÖZELLİKLE POSTA HİZMETLERİNDE TÜRLÜ YANLIŞLIKLARA NEDEN OLURDU. SONRADAN SADRAZAM OLAN MAHMUT NEDİM PAŞA EDENE' NİN ATANA ŞEKLİNDE YAZILMASINI BİR GENELGEYLE BİLDİRDİ. O GÜNDEN LATİN HARFLERİNİN KABÜLÜNE KADAR RESMİ YAZIŞMALARDA VİLAYETİN ADI ATANA OLARAK YAZILIR, ADANA OLARAK OKUNURDU.

· ŞAİR ZİYA PAŞA (1878): OKULLAR ÇOĞALTILDI. FRANSIZCA ÖĞRENMELERİ İÇİN MEMURLARA KURSLAR AÇTI. İSTANBUL' DAN GETİRTTİĞİ BİR TİYATRO KUMPANYASIYLA ADANA' DA BU SANATIN TOHUMUNU ATTI. FRANSIZCADAN ÇEVİRDİĞİ OYUNLARI SAHNELENDİ. MEMURLARIN TİYATROYA DEVAMINI ZORUNLU KILDI. KENDİNDEN ÖNCEKİ VALİLERİN, DÜŞÜNCE AYRILIĞI NEDENİ İLE HAPSE ATMIŞ OLDUKLARI KİŞİLERİ SALIVERDİ. SEYHAN VE MİSİS KÖPRÜLERİNİ ONARTARAK KORKULUKLARINI YENİLETTİ.

· ABİDİN PAŞA (1881): HALKIN YARDIMYLA, TÜMÜYLE TAŞTAN, ASKERİ İDADİ BİNASINI ( ŞİMDİKİ KIZ LİSESİ ) YAPTIRDI. DAR SOKAKLARI GENİŞLETEN VE SAATHANEYİ DE YAPTIRAN ODUR. ADANA' YA İLK ÇALAR SAAT ABİDİN PAŞA 'NIN ÇABASIYLA GİRMİŞ OLDU. SAAT KULESİNDE, HER SAAT BAŞI, VAKİT BELİRLEYEN GÜÇLÜ SES, KENTİN BİRÇOK YERİNDEN DUYULURDU. RESMİ DAİRELERDEKİ GÖREVLİLER, İŞE BAŞLAMA VE AYRILMA SAATLERİNİ BUNA GÖRE AYARLARLARDI. HELE NAMAZ VAKİTLERİ KOLAYLIKLA BELİRLENİRDİ. DÖNEMİN ŞAİRLERİNDEN FANİ EFENDİ KULEYİ, O ZAMANLAR ŞU DÖRTLÜKLE ANLATIR :

BİR MUAZZAM ESERDİR Kİ, MİSLİ YOK, NAZİRİ YOK,

ZAHİREN SAAT ÇALAR, MANEN HÜKÜMET SESLENİR.

OL CENABI ABİDİN' E EYLER DUA ;

ÇÜNKÜ ANDAN RUZ-U ŞEB VAKT-İ İBARET SESLENİR.

ABİDİN PAŞA TARIMDA MAKİNELEŞMEYİ SAĞLADI. OVADAKİ BATAKLIKLARI KURUTTU.

· ŞAKİR PAŞA (1888): BAĞLAR SEMTİNDE OTURURDU. MÜZİĞE VE İÇKİYE ÇOK DÜŞKÜNDÜ. İŞTEN DÖNERKEN EVİNİN ÖNÜNDE TRENİ DURDURMAK İÇİN İMDAT İŞARETİNİ ÇEKMEYİ ALIŞKANLIK HALİNE GETİRMİŞTİ. BU DURUM KARŞISINDA YABANCILARIN ELİNDEKİ DEMİRYOLU İŞLETMESİ BURADA BİR İSTASYON YAPMAK ZORUNDA KALDI. BU İSTASYON ŞAKİR PAŞA ADIYLA ANILDI.

· FAİK PAŞA (1894): FAİK PAŞA GÖREVİNİ YAPAMAYACAK KADAR YAŞLI BİR ADAMDI. ADANA' YA VALİ OLARAK ATANMASINI ALAYA ALAN DÖNEMİN ŞAİRLERİ ONUN İÇİN ŞÖYLE DEMİŞLERDİ :

YAŞI, YÜZÜ MÜTECAVİZ VALİ,

N'OLUR MEMLEKETİN BUNLARLA HALİ !

MÜLKÜN İHYASINA BİR MEYYİT GÖNDERMİŞLER.

AFERİN İZ' ANINA, EY BAB-I ALİ !

· BABANZADE MUSTAFA ZİHNİ PAŞA (1909): 1 NİSAN 1909' DA BAŞLAYAN ADANA VAKASI' NA ÇÖZÜM GETİREMEDİ. HER İKİ YANDAN BİNLERCE İNSAN ÖLDÜ.

· YARBAY CEMAL PAŞA (1909): ERMENİ OLAYLARI SONRASI ORTALIĞI YATIŞTIRDI. TAŞKINLARA KARŞI SEYHAN' IN İKİ YAKASINA SETLER YAPTIRDI. OKULLAR AÇTI. YETİMLERİ BİR BİNADA TOPLADI.

SEYHAN İLE CEYHAN TARİHTE KAÇ DEFA BİRLEŞTİLER ?

ÇUKUROVA' YI SULAYAN İKİ BÜYÜK NEHİRDEN CEYHAN DÜZENSİZ AKAR. BAZEN YATAK DEĞİŞTİRİR. BU YÜZDEN CEYHAN İLE SEYHAN TARİHTE, 5-6 KEZ BİRLEŞİP AYRILMIŞLARDIR. BİRLEŞTİKLERİ ZAMAN TEK BİR NEHİR OLARAK DENİZE DÖKÜLDÜKLERİNDEN, KÜÇÜK GEMİLERİN ÇUKUROVA İÇLERİNE KADAR SOKULABİLDİĞİNİ TARİHLER YAZMAKTADIR.

ADANA'DA SEL

SEYHAN VE CEYHAN ADANA İÇİN AYNI ZAMANDA SEL DEMEKTİR. BU SELLERDEN 1845' TEKİ ÖYLESİNE BÜYÜK OLMUŞTUR Kİ, SEYHAN VE CEYHAN, HATTA BERDAN DERESİ, OVA' DA BİR TEK NEHİR GİBİ BİRLEŞİP AKMIŞLARDIR. 1873 VE 1874' ÜN OCAK AYLARINDA, O GÜNÜN GAZETESİ "SEYHAN" IN YAZDIĞINA GÖRE ARDARDA İKİ SEL FELAKETİ YAŞANMIŞTIR. 1895' TE GELEN SEL DAHA BASKIN OLMUŞ BİRDENBİRE KABARAN İKİ NEHİR, BÜYÜK CAN VE MAL KAYBINA YOL AÇMIŞTIR.

ADANA'NIN BÜYÜK DEPREMLERİ

ADANA, CUMHURİYET DÖNEMİNDEKİ DEPREMLER BİR YANA BIRAKILIRSA, DAHA ÖNCELERİ GEÇİRDĞİ İKİ BÜYÜK DEPREMLE YERLE BİR OLMUŞ, YENİDEN KURULMUŞTUR. BU DEPREMLERDEN İLKİ 526' DA, İKİNCİSİ DE 1259' DA OLMUŞTUR. PROF. BOSSERT O GÜNLERİN YERLEŞME ALANLARINDAN MİSİS, ANAVARZA, ADANA, KARATAŞ, VE TARSUS' UN BAŞTANBAŞA YIKILDIĞINI YAZMAKTADIR. 1880 SONLARINDA YAŞANAN DEPREMDE ADANA HALKI GÜNLERCE EVLERİNE GİRMEMİŞ, KAMU KURULUŞLARI DA SOKAKTA ÇALIŞMIŞLARDIR.

ADANA'DA KAR VE KIŞ

KAR, ADANA İÇİN ÇOK YABANCI BİR SÖZCÜKTÜR. AKDENİZ BÖLGESİNİN BU SICAK KESİMİNDE KAR, HEMEN HEMEN HİÇ YAĞMAZ. ANCAK HAVA KOŞULLARININ BEKLENMEDİK DURUMLAR YARATTIĞI DA OLUR. ÖRNEĞİN ARŞİV KAYITLARINA GÖRE 1799' DA ADANA' YA BİR AYAK BOYU KAR YAĞMIŞ VE GÜNLERCE ERİMEMİŞTİR. BUNA KARŞILIK 1811 OCAK AYINDA GÜLLER AÇMIŞ, ÜZÜMLER YETİŞMİŞTİR. YAKIN GEÇMİŞTE İSE FRANSIZLARIN ÇUKUROVA' YI İŞGALİ SIRASINDA ADANA' YA KAR YAĞDIĞI BİLİNMEKTEDİR. 1919' DA YAĞAN KAR GÜNLERCE KALKMAMIŞTIR. OCAK 1947' DE DE ADANA' NIN KARLI GÜNLER GEÇİRDİĞİ BİLİNİYOR.

ADANA İL SINIRLARININ GELİŞİMİ :

ADANA İLİNİN SINIRLARI, OSMANLI YÖNETİMİNDEN CUMHURİYET' E VE CUMHURİYET' TİN KURULMASINDAN BUGÜNE KADAR BİRÇOK DEĞİŞİKLİĞE UĞRAMIŞTIR. BU DEĞİŞİKLİKLER ŞÖYLEDİR :

1. 1867' DEN ÖNCE, ADANA ÇEŞİTLİ ZAMANLARDA KONYA' YA , MALATYA' YA, ŞAM' A, HALEP'E, VE KIBRIS' A BAĞLI BİR YERLEŞİM BİRİMİ OLARAK VARLIĞINI SÜRDÜRDÜ.

2. 1867' DE ADANA BAĞIMSIZ BİR OSMANLI VİLAYET MERKEZİ HALİNE GETİRİLDİ.

3. 15 AĞUSTOS 1920' DE KURTULUŞ SAVAŞI GÜÇLERİ, İL MERKEZİNİ FRANSIZ İŞGALİ ALTINDAKİ ADANA' DAN, POZANTI' YA TAŞIDI.

4. 1923' TE MERSİN VE SİLİFKE, ADANA' DAN AYRILDI VE İÇEL İLİ KURULDU.

5. 1926' DA, 1923' TE KURULAN KOZAN VİLAYETİ İLÇE OLARAK ADANA' YA BAĞLANDI.

6. 1933' TE 1923' DE KURULAN CEBELİ BEREKET ( OSMANİYE ) KALDIRILDI, İLÇE YAPILARAK ADANA' YA BAĞLANDI.

7. 1934' TE ADANA İLİNİN ADI SEYHAN OLDU.

8. 1939' DA HATAY' IN TÜRKİYE ' YE KATILMASINDAN SONRA, PAYAS VE DÖRTYOL SEYHAN İLİ SINIRLARINDAN ÇIKARAK HATAY' A BAĞLANDI.

9. 1956' DA SEYHAN ADI KALDIRILDI, İLİN ADI ADANA OLDU.

10. 1998' DE OSMANİYE İLÇESİ ADANA' DAN AYRILARAK BAĞIMSIZ BİR VİLAYET YAPILDI, KADİRLİ İLÇESİ DE OSMANİYE' YE BAĞLANDI.

ADANA'DA ÖNEMLİ GÜNLER

A) ADANA BULUŞMASI :

TÜRKİYE CUMHURBAŞKANI İSMET İNÖNÜ İLE İNGİLTERE BAŞBAKANI CHURCHİLL ARASINDA ADANA' DA YAPILAN GÖRÜŞME ( 30 OCAK - 1 ŞUBAT 1943 ) . MÜTTEFİKLERİN, İKİNCİ DÜNYA SAVAŞINDA TÜRKİYE'NİN DE SAVAŞA KATILMASIYLA BİR BALKAN CEPHESİNİN AÇILMASINA KARAR VERMELERİ ÜZERİNE ADANA' YA GELEN CHURCHİLL, TÜRKİYE'NİN SAVAŞA KATILMASI İÇİN İNÖNÜ' YÜ İKNA ETMEYE ÇALIŞTI. İNÖNÜ, ASKERİ DONANIMIN YETERSİZLİĞİNİ İLERİ SÜREREK TÜRKİYE'Yİ SAVAŞIN DIŞINDA TUTMAYI BAŞARDI.

B) ADANA VAKASI:

ADANA VE ÇEVRESİNDE ERMENİ AYAKLANMASI ( 14 - 25 NİSAN 1909 ). İSTANBUL'DAKİ "31 MART VAKASI"'NDAN BİR GÜN SONRA BAŞLAYAN AYAKLANMA İKİ AŞAMADAN OLUŞTU. İLKİ ADANA, TARSUS, ERZİN, MİSİS, DÖRTYOL VE ÇEVRESİNDE ( 14 - 16 NİSAN ) , İKİNCİSİ DOKUZ GÜN SONRA YALNIZCA ADANA'DA MEYDANA GELDİ. ERMENİLERİN TÜRK MAHALLERİNE SALDIRMASIYLA BAŞLAYAN AYAKLANMADA, ÖNCE PANİĞE KAPILAN ADANA 'NIN MÜSLÜMAN HALKI BİRBİRLERİNİ "KAÇ KAÇ" DİYE UYARARAK KENTTEN ÇIKIP DAĞLARA SIĞINDIKLARINDAN BU TOPLU GÖÇ HALK ARASINDA DAHA SONRA "KAÇ KAÇ" DİYE ANILDI. MÜSLÜMANLAR ERMENİLERE KARŞI SALDIRIYA GEÇİNCE GÜVENLİK KUVVETLERİ ÖNLEM ALMAYA ÇALIŞTI. AYAKLANMAYI ÖRGÜTLEYEN VE AVRUPA DEVLETLERİNİN DURUMA MÜDEHALE EDECEĞİNİ UMAN ADANA 'DAKİ ERMENİ PİSKOPOSU MUŞEG, AYAKLANMA BAŞARISIZLIĞA UĞRAYINCA İSKENDERİYE'YE KAÇTI. OLAYIN AVRUPA BASININDA TÜRKİYE ALEYHİNE KULLANILMASI OSMANLI HÜKÜMETİNİ TELAŞA DÜŞÜRDÜ. OLAYIN ARDINDAN CEMAL PAŞA ADANA VALİLİĞİNE GÖNDERİLDİ. YAPILAN YARGILAMADA AVRUPAYI TATMİN İÇİN KIRK YEDİ TÜRK VE BİR ERMENİ İDAM CEZASINA ÇARPTIRILDI.

ADANA'NIN ESKİ DURUMU :

1935' TE, O ZAMAN 80 YAŞLARINDA OLAN HACI SÜLEYMAN AĞA VE HACI NAFİZ ÖZŞAHİN, ADANA' NIN ESKİ DURUMUNU VE YAŞAM BİÇİMİNİ ŞÖYLE ANLATMIŞLARDIR :

"EŞKİYA KORKUSUNDAN GECELERİ KARŞIYAKA' YA GİTMEK YASAKTI. ZATEN KARANLIK BASMADAN KÖPRÜNÜN ( TAŞKÖPRÜ ) HER İKİ BAŞINDAKİ DEMİR KAPILAR KAPANIR VE MUHAFIZLAR TARAFINDAN BEKLENİRDİ. EVLER GENELLİKLE TEK KATLI VE BASİT YAPILARDI. ÇARŞININ HALİ PERİŞANDI. BİR KİLO KAHVEYE DÜKKAN SATILDIĞI OLURDU. ARSALARI ÇOK DEĞERLİYDİ. ŞİMDİKİ SEYHAN CADDESİ YOKTU. BURADAKİ PATİKA YOLDAN YAĞMURLU ZAMANLARDA DEVELER BİLE GEÇEMEZDİ. CADDELERİN PEK ÇOĞU ÇOK DARDI. MESELA, KAPALIÇARŞI' DAN HAYVANLA GEÇERKEN, GERİNCE İNSANIN AYAKLARI İKİ YAKADAKİ DÜKKANLARA DEĞERDİ. BU CADDEYİ HALİL PAŞA GENİŞLETMİŞ, SAAT KULESİNİ DE 1881-1883 YILLARI ARASINDA VALİ ABİDİN PAŞA YAPTIRMIŞTIR. MİLLİ MENSUCAT FABRİKASI' NIN YAKINLARINDA BİR KARAKOL VARDI. TARSUS YÖNÜNDEN KENTE GİREN HER EŞYADAN BİR VERGİ TÜRÜ OLAN "BAÇ" ALINIRDI. BUNA SONRALARI "BAÇIN AĞZI" DENİLDİ. NEHİR TAŞINCA KENTİN KUZEY VE BATI BÖLGELERİNİ SELLER ALIRDI. BU SEBEPLE ESKİ İSTASYON YÖNÜNE GİDEBİLMEK İÇİN BAHRİPAŞA ALANI YANINDA BİR KÖPRÜ YAPILMIŞTI. SULAR ÇEKİLDİKTEN SONRA BURASI KURUDUĞU İÇİN SEMTE "KURUKÖPRÜ" ADI VERİLMİŞTİR. BORSA BİNASI YOKTU. SATIŞLAR AÇIKTA YAPILIRDI. SATICILAR EVLERİNDE ÇIRÇIRLAYIP TEMİZLEDİKLERİ PAMUKLARI SEPETLERE KOYARAK SATIŞLARA BAŞLARLARDI. ARABA BULUNMADIĞI İÇİN YOLCULUK HAYVANLARLA OLURDU."

1935'TEN 1990'LARA ADANA NÜFUSU :

ADANA, NÜFUSU HIZLA ARTAN BİR İLDİR. 1935' TEN 1990' LI YILLARIN BAŞINA KADAR NÜFUS ARTIŞI BAŞ DÖNDÜRÜCÜ BİR HIZLA DEVAM ETMİŞTİR. 1945' TE TÜRKİYE' DE VE ADANA' DA KM2 ' YE 24 KİŞİ DÜŞMEKTEDİR. ANCAK, 1980' LERDE ADANA' DA NÜFUS YOĞUNLUĞU 86' YA ÇIKARKEN, TÜRKİYE GENELİNDE 58 OLARAK KALMIŞTIR. 1980' DE ADANA' NIN NÜFUS ARTIŞ HIZI % 3. 5 İKEN, TÜRKİYE' NİN NÜFUS ARTIŞ HIZI % 2. 3' TÜR. 1935 'TEN 1990 'LI YILLARIN BAŞINA KADAR ADANA' DA NÜFUS ARTIŞI GENEL NÜFUS ARTIŞININ ÜSTÜNDEDİR. 1990' LI YILLARIN BAŞINDAN İTİBAREN, ÖZELLİKLE DOĞU VE GÜNEYDOĞU ANADOLU' DAN ALMAKTA OLDUĞU GÖÇLERİN YAVAŞLAMA SÜRECİNE GİRMESİYLE BU ARTIŞ HIZI BİRAZ İVME KAYBETMİŞTİR. BUNDA GAP VE BENZERİ PROJELERİN HAYATA GEÇMEYE BAŞLAMASININ BÜYÜK ROLÜ VARDIR. 1998 YILINDA YAPILAN NÜFUS SAYIMINDA ADANA NÜFUSU ÖNCEKİ YILLARA GÖRE "AZALMIŞ" GİBİ GÖRÜNSE DE GERÇEK BÖYLE DEĞİLDİR. ADANA İLİNİN BİR İLÇESİ OLAN OSMANİYE GİBİ, TÜRKİYE ÇAPINDA BÜYÜK YERLEŞİM MERKEZLERİNDEN BİRİNİN İL YAPILIP, KADİRLİ GİBİ YİNE BÜYÜK BİR İLÇENİN VE BAZI BELDELERİN OSMANİYE' YE BAĞLANMASIYLA, ADANA' NIN TOPLAM İL NÜFUSU NEREDEYSE 400. 000 KADAR AZALMIŞTIR. BUNA KARŞIN İL MERKEZİNDE, YANİ ADANA ŞEHİR MERKEZİNDE HERHANGİ BİR AZALMA OLMAMIŞ, BİLAKİS ARTIŞ MEYDANA GELMİŞTİR. 1998 NÜFUS SAYIMI SONUÇLARINDA ADANA NÜFUSU, İL MERKEZİ VE İLÇELER TOPLAMI BAZ ALINARAK VERİLMEKTEDİR. BUNUN DOĞAL BİR SONUCU OLARAK DA ADANA, BAZI SAYIM SONUÇLARINA GÖRE 5. 6. VEYA 7. BÜYÜKŞEHİR OLARAK YER ALMAKTADIR. OYSA ADANA ŞEHİR MERKEZİNDE YAŞAYAN NÜFUSA GÖRE ADANA ŞEHRİ YİNE 4. BÜYÜKŞEHİR OLMA ÜNVANINI ELİNDE TUTMAKTADIR. ADANA ŞEHİR MERKEZİNİ 50. 000 FARKLA 5. BÜYÜKŞEHİR OLARAK BURSA TAKİP ETMEKTEDİR.

Ceyhan Nehri

KURTULUŞ SAVAŞI’NDA CEYHAN

"BENDE BU VEKAYİNİN HİSSİ TEŞEBBÜSÜ BU MEMLEKETTE, BU GÜZEL ADANA’DA DOĞMUŞTUR."

MUSTAFA KEMAL ATATÜRK

5 MART 1912

         MONDROS’TAN SONRA İSKENDERUN LİMANINA ÇIKAN İNGİLİZLER İLERLEYEREK CEYHAN’I İŞGAL EDEREK KARARGÂHLARINI KURDULAR. BU SIRADA CEYHAN BELEDİYE BAŞKANI OLAN HACI MÜCDEBA EFENDİ’NİN EVİNİ BOŞALTARAK KOMUTANLIK BİNASI YAPTILAR.

         İNGİLİZLERLE FRANSIZLAR KENDİ ARALARINDA ANLAŞARAK MART 1919’DA FRANSIZLAR CEYHAN’I İNGİLİZLERDEN DEVRALDILAR.

         1919 YILI MARTINDA FRANSIZ YÜZBAŞISI ARAKİ, YANINDA MUAVİNİ VE ERMENİ TERCÜMANIYLA BİRLİKTE CEYHAN’A GELDİ. ARADAN ÇOK ZAMAN GEÇMEDEN BİR FRANSIZ PİYADE TABURU İLE BİR SÜVARİ BİRLİĞİ CEYHAN’I İŞGAL ETTİ. JANDARMA KUMANDANI OLAN İBRAHİM BEY (İBRAHİM METE) KAYMAKAMLIK GÖREVİNİ DE YÜRÜTMEKTEYDİ.

         BU İŞGALDEN SONRA BİRİNCİ CİHAN HARBİNDE UZAKLARA SÜRÜLEN ERMENİLER FRANSIZLARLA BİRLİKTE CEYHAN’A DÖNDÜLER. CEYHAN’DA DA ŞİMDİKİ SAKARYA İLKOKULU İLE İTFAİYE TEŞKİLATI ARSINDA KÜÇÜK BİR ERMENİ MAHALLESİ VARDI. GEREK YERLİ VE GEREK SONRADAN GELEN ERMENİLERİN, İŞGAL ESNASINDA FRANSIZLARDAN DA YÜZ BULARAK RASTLADIKLARI TÜRK KADIN VE ERKEKLERİNE TECAVÜZÜNE YELTENDİLER.

         YAPILAN ŞİKÂYETLER MÜSPET NETİCE VERMİYORDU. ÇÜNKÜ ERMENİ TERCÜMANLAR OLAYLARI İSTEDİKLERİ GİBİ FRANSIZLARA ANLATIYOR, FRANSIZLAR DA ERMENİLERİN KENDİLERİNE KIYMETLİ BİR DOST VE YARDIMCI KABUL EDİYORLARDI. KÖYLERDE REŞİT VE KARA YUSUF ÇETELERİNİN EŞKIYALIĞI DUYULDU. FRANSIZLAR VE ONLARA GÖNÜLLÜ YAZILAN ERMENİ SERSERİLERİN, BUNLARLA MÜCADELEYE BAŞLADI. TOZLU KÖYÜ YAKININDA HİÇBİR SUÇU OLMAYAN 23 MASUM VATANDAŞIMIZI HERHANGİ BİR MUHAKEME YAPMAKSIZIN KURŞUNA DİZDİLER.

         BİR GÜN TİYATRODA, ERMENİLER TÜRKLERE HER TÜRLÜ ÇİRKEFİ ATMAYA BAŞLAYINCA ORADA BULUNAN TÜRK VE ERMENİLER ARASINDA BİR ARBEDE KOPTU. BUNU DUYAN İBRAHİM BEY, FRANSIZ KOMUTAN AREKİ’YE ŞİKÂYETTE BULUNDU.

         —“ERMENİLERİ TERBİYE EDİN YA DA BİZ ONLARI TERBİYE EDERİZ.”  DEDİ.

         ERMENİLER BİR GÜN YUNUS HOCA’YI MİNAREDE EZAN OKURKEN VURDULAR. ERMENİLER O KADAR AZITTILAR Kİ GECELERİ EVLERİ BASARAK GENÇ KIZ VE KADINLARA SARKINTILIK YAPIYORLAR, CAMİLERDE İBADETİ ENGELLİYORLARDI. CEYHANLILAR HİÇBİR ZAMAN YAPMADIKLARI SUÇLARI, KANLARI VE CANLARIYLA ÖDEMEK ZORUNDA BIRAKILIYORLARDI. ÖYLE Kİ CEYHAN SOKAKLARINDA 20–30 VATANDAŞIMIZI KATLETTİLER. KAYMAKAM İBRAHİM BEY’İN FRANSIZ KOMUTANLIĞI NEZDİNDE YAPTIĞI GİRİŞİMLER NETİCESİNDE FRANSIZLARCA ERMENİLERE VERİLEN GECE DIŞARI ÇIKMA YASAĞI DA BİR İŞE YARAMADI.

         BU SIRADA FRANSIZLARIN JANDARMA TEŞKİLATINI GÜÇLENDİRMEK AMACIYLA JANDARMA YAZDIKLARI DÖNEMDE, İBRAHİM BEY’İN İLERİCİ GÖRÜŞÜ SAYESİNDE BİRÇOK TÜRK DE JANDARMA YAZILDI. BU TÜRKLER, JANDARMALARCA TÜRKLERE YAPILACAK ZULÜMLERİ ENGELLEYECEK HEM DE İLERİDE TÜRKLERİN İHTİYAÇ DUYACAKLARI SİLAHLARI KARŞILAMAK İÇİN BİR VESİLE OLACAKTI.

         FRANSIZLARLA İYİ GEÇİNME ÇABALARI SONUÇ VERMİYORDU. CEYHAN SOKAKLARINDAN GEÇEN MANDA SÜRÜSÜNDEN BİRİ BOYNUZUYLA BİR ERMENİ’YE DOKUNMUŞTU. BU OLAY ERMENİ SERSERİLERİNİ GALEYANA GETİRMEK İÇİN YETERLİ İDİ. ERMENİLER, SÜRÜ SAHİBİ HACI BEKİR İLE ARABACI MEMO’YA HÜCUM EDEREK LİNÇ ETMEYE ÇALIŞIRKEN HACI SEYİT NAZSIZ’IN DEDESİ HACI BEKİR VE HASKİ MUSTAFA AĞALAR GÖRMÜŞLER;

“ AMAN KOŞUN SABİTZÂDE’YE HABER VERİN. ERMENİLER ADAM ÖLDÜRÜYORLAR.” DİYE FERYADA BAŞLAMIŞLAR. ELİNDEKİ GÜMÜŞ BASTONUYLA ÖNÜNE GELEN ERMENİLER’İN KAFASINA RASGELE VURMAYA BAŞLADI. BİR TARAFTAN DA;

“DAHA NE DURUYORSUNUZ? GÖZÜNÜZÜN ÖNÜNDE ERMENİLER BİZLERİ BOĞAZLASINLAR MI?”DİYE BAĞIRINCA HALK, HER TEHLİKEYİ GÖZE ALARAK SALDIRDI. BU TEPKİ KARŞISINDA ERMENİLER KAÇTILAR. YAKALANAN BİRKAÇ KİŞİ İLE SABİTZÂDE AHMET EFENDİ, HADİSEYİ FRANSIZ KOMUTANINA ANLATARAK ŞİKAYETTE BULUNDU.

         BU ÜZÜCÜ OLAYLAR KARŞISINDA BAŞTA SABİTZÂDE AHMET EFENDİ OLMAK ÜZERE CEYHAN’IN İLERİ GELENLERİ GİZLİ GİZLİ TOPLANTILAR DÜZENLEYİP GÖRÜŞTÜLER. SABİTZÂDE , “ BURADA DURULACAK HAL KALMADI. DIŞARI ÇIKALIM, TEŞKİLATLANALIM, DÜŞMANLA SAVAŞALIM. YURDUMUZU KURTARMAYA ÇALIŞALIM, BAŞKA ÇARE YOK” DEDİ. BU DÜŞÜNCE OLUMLU KARŞILANDI. EL ALTINDAN ŞEHRİ TERK ETMENİN, DIŞARIDA SİLAH VE CEPHANE SAĞLAYARAK, SİLAHLI KUVVETLER HALİNDE, DÜŞMANLA OLANCA GÜCÜNÜZLE MÜCADELE ETMENİN ZAMANI GELDİĞİ HALKA DUYURULDU.

         BUNUN ÜZERİNE HALK, ŞEHRİ TERK ETMEYE, FRANSIZLARDAN UZAK BÖLGELERE KAÇMAYA BAŞLADILAR. ŞEHİR TENHALAŞTIKÇA, ERMENİLER DAHA ÇOK AZITIYORDU. İLK OLARAK ÇETELER BESLENİYOR VE BARINDIRILIYOR BAHANESİYLE FRANSIZLARIN DESTEKLEDİĞİ ERMENİ YAĞMACILARI BÜYÜK MANGIT, YILANKALE, TATLIKUYU, SOYSALI, ISIRGANLI ( TATARLI ), ÇAKALDERE, YEŞİLHÖYÜK, ÇİFTLİKHAT VE MERCİN KÖYLERİ İLE ÇİL OSMAN VE SABİTZÂDE ÇİFTLİKLERİNİ YIKIP ATEŞE VERDİLER. MERCİN’DEKİ, SABİTZÂDE ÇİFTLİĞİNDEKİ MALLARI YAĞMA EDEREK, KOYUN, SIĞIR, MANDA SÜRÜLERİNİ VE ATLARI SAVAŞ GANİMETİ OLARAK ALIP GÖTÜRÜRKEN, PATOS MAKİNALARINI VE ÇOK SAYIDAKİ HARMANI ATEŞE VERDİLER. ÇİFTLİKTE BULUNAN SABİTZÂDE, CEYHAN NEHRİ’NİN KARŞI TARAFINA YÜZEREK GEÇMİŞ VE CANINI KURTARMIŞTI.

         BU CAN YAKICI OLAYLARDAN SONRA MİLLİ TEŞKİLATLARA DAHA FAZLA ÖNEM VERİLDİ. HALK DÜŞMAN İŞGALİNDEN KURTULMAK İÇİN DAİMİ OLARAK KÖYLERE İLTİCA ETTİ. KAYMAKAM İBRAHİM BEY VE AHMET MUHTAR DAHİ KAÇMAK ZORUNDA KALDI. BURHANLI KÖYÜ’NDE DERME ÇATMA BİR HÜKÜMET KURULDU. AHMET MUHTAR KAYMAKAM VEKİLLİĞİ YAPACAK, İBRAHİM BEY BÜTÜN HAVALİNİN TEŞKİLATINI DÜZENLEYİP SİLAHLI KUVVETLERİ KUMANDA EDECEKTİ.

         İBRAHİM BEY YANINDAKİ ÇETELERİ PAPAK ( ERENLER ) KÖYÜ’NDE TOPLANMIŞTI. İBRAHİM BEY, KURTKULAĞI’NIN ÜST TARAFINDAKİ 1.DÜNYA SAVAŞI’NDAN KALMA SAHİLİ KORUMAK İÇİN YAPILAN UZUN MENZİLLİ TOPU MANDALARLA KIZAKLAR ÜZERİNDE ÇEKTİREREK, PAPAK KÖYÜ’NDEKİ TOPRAKTEPE DENİLEN CEYHAN OVASI’NA HÂKİM BİR TEPEYE YERLEŞTİRMİŞTİ. İBRAHİM BEY’İN AMACI ŞEHRİ TÜRKLERDEN BOŞALTIP DAHA SONRA DA ŞEHRİ TOPA TUTACAK VE DÜŞMANI TEMİZLEYECEKTİ. BUNDAN SONRA DA DÜŞMANDAN TEMİZLENEN ŞEHRE GERİ DÖNECEKTİ. BU SÖYLENTİNİN DE ŞEHİRDE YAYILMASI ÜZERİNE ŞEHİR MERKEZİNDE NEREDE İSE TÜRK KALMAMIŞTI. CEYHAN NEHRİ’NİN SIĞ OLAN GEÇİT YERLERİ ANA-BABA GÜNÜ GİBİYDİ.

         FRANSIZ VE ERMENİLERİN ZULMÜ KARŞISINDA ŞEHRİ BOŞALTMA İŞİNE “KAÇ-KAÇ OLAYI” ADI VERİLİR. BU OLAY YÖREMİZDE TÜRKÜ OLUP SÖYLENMİŞTİR.

         KAÇA- KAÇA GİDERKEN YASTIĞIM KALDI.

         İĞNEDEN İPLİĞE, FRANSIZ ALDI,

         KURULU EVLERİMİZ VİRANE OLDU,

         YOL VERİN MUHACİRE EY KARLI DAĞLAR,

         ELLERİ KOLLARINDA YETİMLER AĞLAR,

         ELLERİ KOYNUNDA GELİNLER AĞLAR.

         CEYHAN, HEMEN HEMEN TÜRKLER TARAFINDAN TAMAMEN BOŞALTILMIŞ, GERİDE ÇOK AZ KİŞİ KALMIŞTI. BU ARADA KADİRLİ’DEN KAÇAN ERMENİLER CEYHAN’A SIĞINMIŞLARDI. FRANSIZLAR, TÜRK NÜFUSUNUN CEYHAN’DAN ÇIKMASINI ÖNLEMEK İÇİN GİRİŞ ÇIKIŞLARI İZİN KÂĞIDINA BAĞLAMIŞLARDI.

         FRANSIZLARIN VE ERMENİLERİN ZULÜMLERİNE DAYANAMAYAN CEYHANLILAR ÇETELER KURARAK ÖRGÜTLENDİLER VE FRANSIZLARLA ÇATIŞMAYA BAŞLADILAR.

         İŞGAL GÜNLERİNDE MERKEZİ OTORİTENİN ZAYIFLAMASINDAN FAYDALANMAK İSTEYEN BAZI BAŞIBOZUK İNSAN YIĞINLARI SİLAHLANARAK DAĞLARA ÇIKMIŞ VE KENDİLERİNE ÇETE DENİLMİŞTİR. BU ÇETELERİN EN MEŞHURLARI KÜRT REŞİT ÇETESİ İLE KARA YUSUF ÇETESİ’DİR.

         KÜRT REŞİT ÇETESİ, KADİRLİ’NİN TATARLI AŞİRETİNDEN, HALİL EFENDİ’Yİ VURMALARI ÜZERİNE JANDARMA VE HALİL EFENDİ’NİN AKRABALARININ SIKI TAKİBİ SONUCU YAKALANARAK ÖLDÜRÜLMÜŞ VE ÇETESİ DAĞITILMIŞTIR.

         KARA YUSUF ÇETESİ, ASKER KAÇAKLARI VE YAĞMACILARIN OLUŞTURDUĞU BİR ÇAPUL YIĞINIYDI. BU ÇETE, GEÇTİKLERİ YERLERDE YAĞMA VE ÇAPUL YAPIYOR, HALKI SOYARAK ONLARA KORKU VERİYORDU. KARA YUSUF ÇETESİ, YAPTIĞI VURGUNLAR SAYESİNDE HER GEÇEN GÜN BİRAZ DAHA KALABALIKLAŞMIŞ VE ÖNEMLİ BİR GÜÇ DURUMUNA GELMİŞTİ. ÇETE BİR GÜN BİRKAÇ ERMENİ KÖYÜNÜ BASINCA ERMENİLER, FRANSIZLARA ŞİKÂYETTE BULUNMUŞLARDI. ERMENİLERİN BU ŞİKÂYETİ ÜZERİNE ONLARCA TÜRK HİÇBİR SUÇLARI OLMADIĞI HALDE EŞKIYA DENİLEREK YAKALANMIŞ VE FRANSIZ VE ERMENİLERCE KATLEDİLMİŞTİ.

         FRANSIZLAR, KARA YUSUF ÇETESİ’Nİ TAKİP ETMİŞLERSE DE YAKALAYAMAMIŞLARDI. ÇETE, FRANSIZLARA RAĞMEN OVADA İSTEDİĞİ GİBİ PERVASIZCA DOLAŞIYOR, FRANSIZLARI HİÇE SAYIYORDU. FRANSIZLAR ÇETEYE KARŞI TÜRK JANDARMASINI KULLANSALAR DA BAŞARILI OLAMADILAR. BUNUN ÜZERİNE FRANSIZ JANDARMA KOMUTANI KLONEL NORMAN, HALKIN GÖZÜNÜ KORKUTMAK VE YILDIRMAK AMACIYLA EŞKIYA DİYEREK GETİRTTİĞİ 25 KADAR GENCİ SORGUSUZ SUALSİZ ELLERİNİ ARKADAN BAĞLATIP DİZ ÇÖKTÜREREK, BAŞLARINA KURŞUN SIKTIRMAK SURETİYLE JANDARMALARA VURDURMUŞTUR. ŞEHİTLERİMİZİN KİMİN NEHRE ATMIŞLAR KİMİNİ DE MEZARLIK YAKININA KAZILAN BİR HENDEĞE TOPLU OLARAK GÖMMÜŞLERDİR.

         BU ARADA YÖRELERİNİN SAYILAN VE SEVİLEN KİŞİLERİ OLAN, MERCİMEK’TEN İZZET EFENDİ, YILANKALE’DEN FETTAH EFENDİ EŞKİYAYI EVLERİNDE BARINDIRIYORLAR BAHANESİYLE, TUTUKLANARAK CEYHAN’A GETİRİLMİŞLER VE BURADAN ADANA’YA SEVK EDİLMİŞLERDİ. BURADA FRANSIZ KUMANDANI KOLONEL NORMAN’IN ÇÖL KANUNUNA GÖRE VERDİĞİ KARARLA 24 SAAT İÇERİSİNDE 10.000 ALTIN KURTULUŞ FİDYESİ VERMEYE MAHKÛM EDİLMİŞ VE BU FİDYEYİ VERMEDİKLERİ TAKDİRDE İDAM EDİLECEKLERİ BİLDİRİLMİŞTİ. İZZET EFENDİ’NİN VARLIKLI OLMASI MÜNASEBETİYLE YAKINLARI TARAFINDAN MALLARI SATILARAK 3.500 LİRA TOPLANMIŞ VE BU PARA FRANSIZLARA TESLİM EDİLMİŞTİ. BUNUN ÜZERİNE İZZET EFENDİ SERBEST BIRAKILDI. LAKİN FETTAH EFENDİ DURUMU UYGUN OLMADIĞI VE PARAYI KARŞILAYAMADIĞI İÇİN KURŞUNA DİZİLEREK ŞEHİT EDİLDİ.

         YİNE YILANKALE’DEN ADANALI HACI NAMIYLA BİLİNEN YILAN KALELİ BİRİ KÖYDEN ELLERİ BAĞLANARAK ALINMIŞ VE MANGIT’TA KÖY MEYDANINDA KÖYLÜLERİN GÖZLERİ ÖNÜNDE KAFASI KOPARILARAK ŞEHİT EDİLMİŞTİR.

         İŞTE TAM BU OLAYLARIN GELİŞTİĞİ SIRALAR DA, KUVAY-I MİLLİYE KUVVETLERİ, KADİRLİ’NİN DÜŞMANDAN TEMİZLENMESİNDEN SONRA KOZAN CİVARINDA KUVVETLERİNİ YIĞARAK, ŞEHRİ ABLUKA ALTINA ALMIŞLARDIR. KOZAN’I ABLUKADAN KURTARMAK İÇİN ADANA ERMENİLERİ’NİN MEŞHURLARINDAN AVUKAT GÖĞDERELİYAN KUMANDASINDA 500 KİŞİLİK BİR ERMENİ GÖNÜLLÜ BİRLİĞİNİN HAREKET ETTİĞİ HABERİ ALINDI. BUNUN ÜZERİNE TÜRK KUVVETLERİ ÇEVREDEKİ KÖYLÜLERİN DE KATILMASIYLA TUMLU KALESİ’NDE PUSU KURDULAR. ERMENİ KUVVETLERİNİ BURADA YENİLGİYE UĞRATAN TÜRK KUVVETLERİNİN MANEVİYATI YÜKSELDİ.

         FRANSIZLARIN KOZAN’IN TAHLİYESİNİ VE BU İLÇEMİZİN KURTULUŞUNU TAKİBEN, KUVAY-I MİLLİYE KUVVETLERİ DÜŞMAN İŞGALİ ALTINDAKİ CEYHAN VE OSMANİYE YÖRELERİNE KAYDIRILMIŞTI. KUVAY-I MİLLİYE’NİN BU BÖLGEDEKİ FAALİYETLERİ SEYHAN NEHRİ’NDEN KOZAN YOLU VE KÜRTÇÜLERLE İNCİRLİK KÖYLERİ ARASI, YILANKALE, YEŞİLHÖYÜK, BÜYÜK VE KÜÇÜK MANGIT, MERCİMEK HAVALİSİNDE CEREYAN ETMİŞTİR.

         BU CEPHENİN KOMUTANI AYDINOĞLU TUFAN BEY İDİ. TAKTİK İCABI 4 GRUBA AYRILAN MİLLİ KUVVETLERİN SIRKINTI YOLU, CEYHAN’A BAĞLI BÜYÜK MANGIT KÖYÜ’NÜ İŞGAL ETTİKTEN SONRA CEYHAN’IN 3 KM. BATISINDAKİ KALEHÖYÜĞÜ TEPESİ ETRAFINA SİPERLER KAZDIRARAK CEYHAN CEPHESİ KONTROL ALTINA ALDI. ÇAKALDERESİ KÖYÜ’NÜN İÇİNDEN GEÇEN DEMİRYOLU HATTI TAHRİP EDİLEREK, CEYHAN-ADANA ARASINDAKİ ULAŞIM AKSATILDI. CEYHAN’DAKİ DÜŞMAN İŞGALİNDEN KAÇANLAR KORUMA ALTINA ALINDILAR.

         CEYHAN’DA MAKİNALI TÜFEK, TOP VE ÇEŞİTLİ ASKERİ MALZEMELERLE DONATILMIŞ SEKİZ BİN KADAR FRANSIZ ASKERİ BULUNUYORDU.

         CEYHAN’DA AZ SAYIDA RUM VE ERMENİ DE VARDI.

         MİLLİ KUVVETLER, CEYHAN YAKININDAKİ KALEHÖYÜĞÜ (HÖYÜĞÜNE) SİPERLER KAZMIŞ VE MEVZİLENMİŞLERDİR. CEYHAN NEHRİ’NİN BATISINDAKİ CEPHEDEN, GECE CEYHAN’A ATEŞ AÇILIYORDU. MERCİMEK’DEKİ MİLLİ KUVVETLERİN MEVCUDU 150–200 KİŞİ İDİ. MİLLİ KUVVETLERİN GECELERİ CEYHAN NEHRİ KIYISINDAN SIZARAK DÜŞMANA AÇTIKLARI ATEŞ DAHA TESİRLİ OLMAYA BAŞLADI. BUNUNLA BİRLİKTE MİLLİ KUVVETLERİN SİLAHLARI ÇOK ESKİ VE CEPHANELERİ YETERSİZDİ.

         CEYHAN YAKININDAKİ BÜYÜK MANGIT KÖYÜ FRANSIZ TAARRUZUNA UĞRADIKTAN SONRA, CEYHAN OVASI’NIN ORTASINDA BULUNAN MERCİMEK’TEKİ GENEL KARARGÂH DAHA MUHKEM BİR YER OLAN

TATARLI (ISIRGANLI) KÖYÜ’NE; SIRKINTILAR GRUBUNUN KARARGÂHIDA DEDELER KÖYÜ’NE NAKLEDİLDİ. ADANA- CEYHAN ARASINI KONTROL ALTINDA TUTMAYA ÇALIŞAN MİLLİ KUVVETLER, DÜŞMANIN BU MERKEZLERDEN RAHATÇA GİRİP ÇIKMASINA İZİN VERMEDİLER BİLHASSA MİSİS SAVAŞLARINDAN SONRA, FRANSIZLARIN ADANA-CEYHAN ARASINDAKİ ULAŞIMINI ÖNLEMEK İÇİN DEMİRYOLU RAYLARI SÜREKLİ OLARAK SÖKÜLEREK TAHRİP EDİLMİŞTİR. BUNA KARŞILIK FRANSIZLAR DA, ZIRHLI TRENLERİYLE TOP VE MAKİNELİ TÜFEK KORUMASI ALTINDA İŞÇİLER GETİREREK BOZUK RAYLARI TAMİR ETTİRİYORDU. BU ŞEKİLDE DAHA ÖNCE BİR SAAT OLAN ADANA –CEYHAN YOLU ON SAATTE ALINIYORDU.

         MİLLİ KUVVETLER CEYHAN’IN KUZEYİNDE BULUNAN MERCİN SUYU’NUN KUZEY KIYISINA KAZDIKLARI MEVZİLERE YERLEŞMİŞLERDİ. FRANSIZLARDAN ELE GEÇİRİLMİŞ OLAN İKİ AĞIR MAKİNALI TÜFEK KÖPRÜBAŞINA MEVZİLENMİŞTİR. İLERİ KARAKOLLARIMIZIN GÜNEYDE MERCİN SUYU KIYISINDAKİ DEĞİRMENE, MERCİN-CEYHAN YOLU ÜZERİNDE İSE MERCİN’DEN 2 KM. İLERİYE SOKULMUŞTUR. FRANSIZLARI BU BÖLGEDE BİR PİYADE ALAYI, BİR SÜVARİ BÖLÜĞÜ VE İKİ BATARYASI BULUNUYORDU. FRANSIZLAR HÜCUMA GEÇTİLER. SAVAŞ BÜTÜN ŞİDDETİYLE DEVAM ETTİ. ÖĞLEYE KADAR DEVAM EDEN ÇATIŞMALAR SONUNDA, FRANSIZLARIN İKİNCİ SALDIRISI DA SONUÇSUZ KALDI. MERCİN SUYU’NUN KUZEY TARAFINA GEÇEMEDİLER.

         ÜÇÜNCÜ FRANSIZ TAARRUZU SIRASINDA BİR ERİMİZ FRANSIZ TANKININ ÜZERİNE ATILARAK İÇİNDEKİLERİ ÖLDÜRMEYE ÇALIŞIRKEN ŞEHİT OLDU. BU SAVAŞLAR ESNASINDA KÖYLÜLERDE ASKERLERE YARDIMCI OLUYORDU.

         BU KANLI SAVAŞTA ASKERLER ARASINDA GEZEREK CEPHANELERİ BİTENLERE CEPHANE DAĞITAN SABİTZÂDE AHMET EFENDİ, VANLI ŞEHABETTİN, ABDULBAHRİ’NİN YEĞENİ AHMET KALTAKİYE MAHALLESİNDEN ŞEYH OĞLU AHMET, RUMELİ ŞURKİYE KÖYÜ’NDEN DUMANLI MUSTAFA OĞLU DEDELİ İBRAHİM, TUMLU KÖYÜ’NDEN EMİN VE İSMİNİ ÖĞRENEMEDİĞİMİZ BİRKAÇ KİŞİ ŞEHİT OLDU.

         BU SAVAŞ ESNASINDA FRANSIZ ASKERLERİ ARSINDA BULUNAN CEZAYİRLİ HACI MEHMET ÇAVUŞ VE BEŞ ARKADAŞI SİLAHLARI İLE BİRLİKTE BİR MİKTAR BOMBA VE MAKİNELİ TÜFEKLE TÜRK BİRLİKLERİ TARAFINA İLHAK ETTİLER.

            Tarih boyunca Kınık, Yarbisi, Yarsuat, Hamudiye ve Urifiye isimleri ile anılan şehrin ismi 3 Mayıs 1920 yılında çıkarılan yasa ile Ceyhan olarak değişmiştir Ankara Antlaşması’ndan sonra 23 Ekim 1921 günü Ceyhan’a Türk Bayrağı çekildi.

         ANKARA ANTLAŞMASI’NDAN SONRA 23 EKİM 1921 GÜNÜ CEYHAN’A TÜRK BAYRAĞI ÇEKİLDİ. CEYHAN KURTULUŞ GÜNÜNÜ 6 OCAK 1922 OLARAK KUTLAMAKTADIR.

CUMHURİYET'TEN GÜNÜMÜZE CEYHAN

            CEYHAN İLÇESİ GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE BİR TARIM ŞEHRİ OLARAK VARLIĞINI SÜRDÜRMÜŞTÜR. SON 20–25 YILDIR TARIMA DAYALI ENDÜSTRİ KURULUŞLARI CEYHAN’DA AĞIRLIK KAZANMAYA BAŞLAMIŞTIR. ÖZELLİKLE TEKSTİL, YAĞ, İNŞAAT MALZEMELERİ, KİREÇ... VB. SANAYİ GELİŞMİŞTİR.

            CEYHAN ULAŞIM OLANAKLARININ DA ELVERİŞLİLİĞİ SAYESİNDE HIZLI ŞEKİLDE GELİŞMİŞTİR. CEYHAN GÜNEYDEN GAZİANTEP- TARSUS OTOYOLUYLA, KUZEYDEN İSE E–5 KARAYOLUYLA ÇEVRİLİDİR. BUGÜNKÜ CEYHAN İLÇESİNİN NÜFUSU ÜLKEMİZDEKİ 45 İLİN NÜFUSUNDAN DAHA FAZLADIR. SEKSENBEŞ KÖYE SAHİP OLAN CEYHAN, CUMHURİYETTEN SONRA HIZLI GELİŞMESİNİ GÜNÜMÜZE KADAR SÜRDÜRMÜŞTÜR.

            CEYHAN 27 HAZİRAN   1998 DEPREMİNDEN SONRA SANAYİLEŞMEDE BÜYÜK YARA ALDIYSA DA BAKÜ-TİFLİS-CEYHAN BORU HATTININ GERÇEKLEŞMESİYLE VE ÖNÜMÜZDEKİ YILARDA FAALİYETİNİ ARTTIRACAK OLAN SERBEST BÖLGE VE ORGANİZE SANAYİ İLE TEKRAR GELİŞİMİNE DEVAM EDECEKTİR.

CEYHANIN TARİHSEL GELİŞİMİ

İLK ÇAĞDA CEYHAN
Ceyhan, Doğu Akdeniz'de Adana ilinin en verimli coğrafi alanında, Ceyhan Nehrinin kuşatan düz ovada yer alır. Eski çağlardan bu yana önemini yitirmeyen deniz kıyısıyla, ılıman iklimi ve verimli ovasıyla, binlerce yıllık tarihe sahip bir yerleşim yeridir. Anadolu'da tarih çağlarına geçişle birlikte Kültepe ve Boğazköy tabletlerinde Luvi (M.Ö. 1900) Arzava (M.Ö. 1500-1333), Kizvatna (M.Ö. 1500) krallıklarından bahsedilmektedir. Luvilerin Ceyhan Nehrinin doğu kısmında; Arzava Krallığının ise Ceyhan Nehrinin batı kısmında kurulduğu anlaşılmaktadır. Luviler Asurların, Arzava Krallığı da Hititlerin egemenliği altına girmişlerdir.
Kizvatna Krallığı ise, yine Seyhan-Ceyhan Nehirleri arasında kurulmuş, bu Krallığın da Hititlerin Çukurova'yı almasıyla varlığı sona ermiştir.
M.Ö.1500 tarihinden sonra Çukurova tamamen Hitit egemenliğine girmiştir.
Hititlerin Suriye için Mısır ile yapmış olduğu mücadelede (Kadeş Savaşı) Hitit İmparatoru 2.Muwatalli Ceyhan üzerinden Suriye'ye geçmiştir. (Sirkeli yakınındaki kaya kabartması bu şahsa aittir. Ceyhan ovasından geçen, Tarsus'u, Kozan'ı, Karatepe'yi ve Misis'i Halep'e bağlayan yol bu dönemde yaygın olarak kullanmıştır)
M.Ö.1200 tarihinde Hitit Krallığının çöküşüyle Kue Krallığı (M.Ö.1190-713) kurulmuştur. M.Ö. 713-663 tarihleri arasında Çukurova Asur egemenliği altında kalmıştır.
Asur hakimiyetinin zayıflamasıyla Çukurova'da M.Ö.663-612 yılları arasında Kilikya Krallığı kurulmuştur. M.Ö. 621 tarihinde Pers istilasıyla Kilikya Krallığı Pers satraplığına dönüşmüştür.
Perslerin Atine seferinin başarısızlıkla sonuçlanması üzerine M.Ö. 333 yılında büyük güneydoğusundan İssos'ta (Dörtyol ilçesinin sınırları içerisinde) yendiği savaşta yine bu topraklardan geçilmiştir. M.Ö. 333 tarihinden sonra Çukurova'ya İskender İmparatorluğu hakim olmuştur. İskender İmparatorluğunun parçalanmasıyla kısa süre Selevkoslar Krallığının kontrolüne girmiştir.
ROMA İMPARATORLUĞU DÖNEMİ
M.Ö.12 tarihinden M.S.476 tarihine kadar Çukurova'da Roma İmparatorluğu'nun hakimiyeti devam etmiştir. Romalılar Çukurova'da büyük çiftlikler kurulmuştur. Roma'ya Yumurtalık limanıyla şarap, bal ve sirke gönderilmiştir. Roma İmparatorluğunun ikiye bölünmesi üzerine Çukurova Bizans İmparatorluğunun egemenliğinde kalmıştır.
AVASIM BÖLGESİ VE TÜRKLER
Müslüman Araplar Hz.Ömer döneminde Kilikya ile tanıştılar. Bizansla yapılan anlaşmada Anavarza'da (Anavarza Kadirli Ceyhan sınırında yer almaktadır. Kadirli ilçesine bağlı olmasına rağmen Ceyhan coğrafyasının bir parçasıdır) Tarsus'a kadar, Ceyhan da dahil tampon bölge meydana getirilecekti. Emeviler döneminde Halife Abdullah Misis'e bir cami yaptırmıştır. Abbasiler döneminde aynı siyaset takip edilmiştir. Harun Reşit (Haruniye ilçesi Harun Reşid'in adından gelmektedir) bu dönemde Horasan'dan getirilen Türkmenler Avasım bölgesine yerleştirilmiştir.
ANADOLU'DA YENİ BİR GÜÇ SELÇUKLULAR VE HAÇLI SEFERLERİ
1071 Malazgirt Savaşı sonrası, Süleyman Şah (Türkiye Selçuklu Devleti'nin kurucusu) 1083 yılında Ceyhan Ovası'nı ve Adana'yı tamamen ele geçirdi. I. Kılıç Arslan Haçlı seferleri başlamadan bu bölgelerin hakimiyeti için Misis, Anavarza kalelerini tamir ettirdi. Haçlı seferleri sırasında Ceyhan Ovası bir kez daha ön plana çıktı. 1. ve 3. Haçlı seferlerinde ipek yolu olarak adlandırılan Tarsus, Misis, Sirkeli Kazankaya güzergahı kullanılmıştır (Yılanlı Kale Haçlı seferleri sırasında yapılmıştır). 1130 tarihinde Danişmentliler'den Emir Gazi Anavarza'da yapmış olduğu savaşta Antakya Prensi 2. Bahemund'u öldürünce kısa bir süre için Çukurova'da üstünlük Danişmentliler'e geçer. Çukurova 1083-1336 tarihleri arasında, Bizans'a bağlı Ermeni Krallığı ile Selçuklular, Danişmentliler ve Memlükler arasında devamlı mücadele alanı olmuştur. Bu mücadeleler sonunda 1336 yılında Ceyhan ırmağının doğusu Memlüklerin hakimiyetine girmiştir.
ÇUKUROVADA OSMANLI MEMLÜK MÜCADELESİ
Ceyhan, 1353-1515 yılları arasında Memlüklere bağlı Ramazanoğulları'nın hakimiyeti altında kalmıştır. Bu güzide topraklar için bu defa iki türkistan Devleti; Memlükler ve Osmanlılar 1485-1498 yılları arasında savaştılar. 1515 yılından itibaren adana toprakları Ceyhan Ovası ile birlikte Osmanlı Devletinin idaresine girdi (Yavuz Sultan Selim'in Mısır seferi sırasında). 1517-1568 tarihlerinde sukunet devri ile birlikte, tarım alanında da önemli gelişmeler oldu. Ramazanoğullarından Piri Paşa Bayındırlık işlerine önem verdi. Ceyhan ırmağından açılan kanallarla Ceyhan Ovası'ndaki çeltik tarlaları sulanmaya başlandı. Ayrılan kollardan biri Kınık, Ağca Kilise ve Gözoyuğu'nu sulayarak Akköprü yanında Mercin ırmağına dökülüyordu.
KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN'IN CEYHAN OVASINDAN GEÇİŞİ
Kanuni Sultan Süleyman 1534 yılında Bağdat seferi dönüşü Antep üzerinden Ceyhan Ovası'na inmiştir. Ceyhan tarihi yol güzergahını kullanarak Adana'ya intikal etmiştir.
MISIRLI İBRAHİM PAŞA DÖNEMİ
1833-1840 tarihleri arası Ceyhan Ovası yine el değiştirdi. İbrahim Paşa bu bölgeleri bir süre elinde tuttu. Pamuk, şekerkamışı ekimi için Suriye'den sıcağa dayanıklı çiftçiler getirtti.
BOZULAN SUKUNETİN SAĞLANMASI VE FIRKA-İ ISLAHİYE
Çukurova 1841 yılında tekrar Osmanlı yönetimine geçtiyse de bu defa zayıflamaya yüz tutan merkezi yönetim asayişi sağlamakta zorluklar çekiyordu. 1865 yılında Derviş ve Cevdet Paşaların kumandasında gelen Fırka-i Islahiye isyan eden aşiretleri yerleşik düzene geçmeleri için zorlamıştır. Ceyhan çevresinde isyan eden aşiretlerin başında Sırkıntılar, Ceritler ve Avşarlar gelmektedir. Ceritler Ceyhan Nehri'nin doğusundaki köylere, Sırkıntılar Ceyhan Nehri'nin batı kısmına, Avşarlar ise Ceyhan'ın kuzey kısmına iskan edilmişlerdir.
GÖÇLER VE CEYHAN
Nogay Muhacirlerinin yerleştirilecekleri yerleri kararlaştırmak üzere Adana Eyaletine gönderilmiş olan Kurmay Binbaşı Hasan Tevfik'in verdiği raporda Ceyhan Ovası'ndan şu şekilde bahsedilir. "Bu arazi gayet münbit ve mahsuldardır. Her yerinde bir kilesinden kırk kileye kadar mahsul alınabilen bir mu'tena yerdir. Buranın mahsulu buğday, arpa, susam, pamuk darı ve bazı sulak yerlerinde pirinçtir. Bu arazinin muhtelif yerlerinde çay ve pınarlar akmaktadır. Bu sular Ceyhan Nehri gibi büyük olmadıklarından bunlarda gemi ve Sal işlememekte yalnız Ceyhan Nehri'nde işlemektedir."
CEYHAN'IN KURULUŞU VE VERİLEN İSİMLER
Nogayların bir kısmı, yerleştikleri yere Nogayca "Kopmuş" yurdundan ayrılmış anlamına gelen "Kopçak" adını vererek bugünkü Ceyhan'ın merkezinin ilk yerleşik toplumunu oluşturdular. 1864 tarihinde Abdulkadir Ağa buraya bir cami yaptırmıştır. Bu cami ilk temel yapıdır. (1998 tarihinde depremde hasar görmesine rağmen hala ayaktadır). 1877-1878 Osmanlı-Rus savaşından (93 Harbi) sonra Kırımlılar (Tatarlar) Çerkezler, Papaklar, Rumeli göçmenleri bölüm bölüm Ceyhan Ovası'na yerleştirilmişlerdir.
Ceyhan'daki Adana Valisi Bahri Paşa buradaki gelişmeyi izler. Ceyhan, 2.Abdulhamit'in izniyle Hamidiye adını alır. 1896 yılında da Cebelibereket (Osmaniye) sancağına bağlanır. 1909 yılında, 2.Abdulhamit'in tahttan indirilmesinden sonra çıkan Ermeni kargaşası üzerine, Ceyhan'a burada kurulan örfi idare dolayısıyla "Urfiye" denmiştir. Fakat bu ad benimsenmemiştir. 19 Temmuz 1926 tarihinde ilçe haline getirilmiştir. Cumhuriyetin ilanından sonra, 3 Mayıs 1929'da ise Ceyhan olarak kesinleşmiştir. Orta Asya'dan gelen aşiretler bu bölgedeki iki nehre de Ceyhun ve Seyhun'a benzettikleri için Ceyhan ve Seyhan isimlerini vermişlerdir. Ceyhan 1 Haziran 1933 yılında Adana'ya bağlanmıştır.
BERLİN-BAĞDAT DEMİRYOLU PROJESİ VE CEYHAN
Tarihi yollar üzerinde önemini hiç yitirmeyen Ceyhan, demiryolu yapımı sırasında da ön plana çıkmıştır. Batılı devletlerin rekabeti 1856 yılından sonra bu alanda da kendini göstermişti. Önceleri İngilizler ve Fransızlar ağırlığını hissettirirken 1908 yılından sonra Almanlar söz sahibi olmuşlardır. Bunu müteakiben 1912 yılında Ceyhan demiryolu hizmete girmiştir. Mütareke ile birlikte Konya-Bağdat hattı Ceyhan demiryolu da dahil olmak üzere İngiliz denetimine girmiş, 1919'dan sonra da Fransızlar söz sahibi olmuşlardır.
MONDROS ATEŞKES ANTLAŞMASI VE CEYHAN
1. Dünya Savaşı bütün Osmanlı yurtlarını olduğu gibi Ceyhan'ı da derinden etkiledi. Seferberlik ilanıyla birlikte erkeklerin cepheye koşması, tarımsal üretimin düşmesine sebep oldu. Bu sırada Mustafa Kemal Halep'in kuzeyinde savunma hatı oluşturuyordu. İstanbul'dan aldığı emirle İskenderun, Ceyhan ve adana üzerinden İstanbul'a döndü.
30 Ekim 1918 tarihinde, önce İngilizler daha sonra da Fransızlar, Mondros Mütarekesi hükümlerine dayanarak, Ceyhan'ı işgal ettiler. 1 Şubat 1919'da bir Fransız subayını Ceyhan'a kaymakam yardımcısı olarak atadılar. Tren ücretlerini gümüş ve altın parayla ödemeyi zorunlu kıldılar. Posta pullarına Kilikya damgası vurdurup haberleşmeye sansür koydurdular. Fransızca zorunlu dil durumuna getirilerek Fransız okulları açılmaya başlandı. Yargıçlar ve başsavcılar görevlerinden alındı. Bu arada Ermeniler de kışkırtılıyordu. Halkın can ve mal güvenliği kalmamıştı.
İŞGALLERE KARŞI ÖRGÜTLENME VE MİLLİ MÜCADELE
"Ben de bu vekayı'in (Kurtuluş Savaşının) ilk hissi teşebbüsü bu memlekette, bu güzel Adana'da doğmuştur" Mustafa Kemal ATATÜRK.
İşgaller karşısında tüm yurtta olduğu gibi Çukurova'da da örgütlenme başladı. Bu amaçla kurulan Kilikyalılar Cemiyeti 21 Ekim 1919'da, Sivas Kongresi kararınca, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyetine bağlı Kilikya şubesine dönüştürüldü.
Bu işgaller karşısında Adana iki cepheye ayrıldı: Seyhan nehrinden, Kozan yolundan, Kürkçüler ve İncirlik köyleri üzerinden geçen hat iki cepheyi birbirinden ayırmaktaydı. İncirlik'ten doğuya doğru; Kürkçüler, Acıdere, Baklalı, Çakaldere, Misis, Kıvrıklı, Yılankale, Yeşilhöyük, Büyük ve Küçük Mangıt, Mercimek ve Misis Nahiyesi Doğu Cephesi sınırları içerisindeydi. (Doğu Cephesi Komutanlığına, Sivas Kongresinden sonra Mustafa Kemal Paşa'nın emriyle Osman Tufan Bey atanmıştır. Atatürk Erzurum'dan Sivas'a gideceği vakit suikast söylentileri başlamıştır. İşte bu sıralarda yanına gelen Tufan Bey'den şöyle bahseder: Fedakar arkadaşlarımızdan bir kaçını elyevm bir alay Kumandanı olan Osman Bey ki, Tufan Bey namıyla maruf olmuştur. Bunların başındaydı. Bir otobobil ile kendi otomobilimize takaddüm ettirdik.)
Buradaki Milli Kuvvetler Andırın Grubu, Kozan Grubu, Kadirli Grubu ve Sırkıntılar Grubu olarak dörde ayrılıyorlardı. Sırkıntılar Grubu Komutanlığına Ahmet Cevdet (Çamurdan) getirildi. Bu grup yer yer Ceyhan-Adana demiryolunu tahrip ederek İtilaf Devletlerinin Mersin'den doğuya doğru asker ve silah sevkiyatını engelliyordu. Diğer taraftan Fransızlar da zırhlı trenleriyle top ve makineli tüfek koruması altında işçiler getirerek bozulan yerlere ray döşemeye ve ulaşımı sağlamaya çalışıyorlardı. Bu durumda Adana'dan Ceyhan'a 1 saatte ulaşması gereken tren ancak on saatte ulaşabiliyordu.
MERCİN SAVAŞLARI
Ceyhan çevresinde en önemli mücadeleler Mercin dolaylarında gerçekleşmiştir. Mercin suyu üzerindeki köprü tahrip edilmiş ve böylece tankların suyu aşmaları engellenmiştir. Bu sebeple Fransızlar 25 Ağustos 1920 günü saat 04.00'de, topçu ateşleri ve tanklar desteğinde, Milli Kuvvetler mevziine karşı yaptıkları saldırılardan istedikleri sonucu elde edemediler. 300'e yakın kayıpla tekrar Ceyhan 'a çekildiler. İkinci kez yapılan çatışmadan da herhangi bir sonuç alamadılar.
2 Ekim 1920'den sonra, İskenderun Limanından çıkarma yapacakları için, keşif uçuşlarını arttırdılar. Yerleşim yerlerinden uçaklara ateş açıldı. Bunun üzerine bazı köyler bombalandı. Fakat Fransızlar ve Ermeniler esas amaçlarına kavuşamadılar.
Tüm yurtta sürdürülen mücadeleler işgalci devletleri zor durumda bırakmış, Sakarya Savaşıyla yazılan destan Fransızların ümitlerini tamamıyla kaybetmelerine dayalı olarak, iki ay içinde Adana'dan askerlerini çekmek zorunda kaldılar. 6 Ocak 1922 tarihi Ceyhan'ın kurtuluşu olarak kabul edildi.